Choroba zwyrodnieniowa stawów (ChZS) jest przewlekłą, wieloczynnikową chorobą całego stawu i jedną z głównych przyczyn bólu oraz ograniczenia sprawności u osób dorosłych. Coraz większe znaczenie w jej patogenezie przypisuje się otyłości, która oddziałuje na przebieg choroby zarówno poprzez zwiększenie obciążeń mechanicznych, jak i poprzez aktywność metaboliczną oraz prozapalną tkanki tłuszczowej. Ból w ChZS ma złożony charakter i może wynikać ze zmian w kości podchrzęstnej, błonie maziowej oraz tkankach okołostawowych, a u części pacjentów również z mechanizmów sensytyzacji ośrodkowej. Podstawą leczenia zachowawczego pozostają edukacja, redukcja masy ciała, odpowiednio dobrana aktywność fizyczna oraz modyfikacja obciążeń. Zmniejszenie masy ciała może ograniczać zarówno przeciążenie stawów, jak i niekorzystne środowisko metaboliczno-zapalne, natomiast ćwiczenia poprawiają siłę mięśniową, stabilizację i funkcję stawu. Leczenie farmakologiczne, w tym preparaty z grupy SYSADOA, powinno mieć charakter uzupełniający i być elementem indywidualnie dobranej terapii. W zaawansowanych stadiach choroby, zwłaszcza przy utrwalonym bólu i istotnym ograniczeniu funkcji, konieczne może być leczenie operacyjne. Kompleksowe postępowanie pozwala zmniejszyć nasilenie objawów i poprawić funkcjonowanie pacjentów, nie eliminuje jednak postępującego charakteru choroby.
Dział: Metody terapii
Skuteczna kontrola bólu pooperacyjnego jest jednym z kluczowych elementów opieki okołooperacyjnej w chirurgii ortopedycznej. Współczesne postępowanie opiera się na analgezji multimodalnej, której celem jest zapewnienie odpowiedniej kontroli bólu przy jednoczesnym ograniczeniu stosowania opioidów i związanych z nimi działań niepożądanych. Metamizol w dawce 1000 mg stanowi istotny element takiego postępowania, szczególnie u pacjentów poddawanych zabiegom związanym z umiarkowanym lub silnym bólem pooperacyjnym, m.in. endoprotezoplastyce stawów biodrowego i kolanowego, operacyjnemu leczeniu złamań, zabiegom rewizyjnym oraz rozległym operacjom kręgosłupa. Jego zastosowanie może zmniejszać natężenie bólu i zapotrzebowanie na opioidy, ułatwiając wczesną mobilizację i rehabilitację. Stosowanie metamizolu powinno uwzględniać przeciwwskazania oraz indywidualną ocenę stosunku korzyści do ryzyka, w tym ryzyka wystąpienia agranulocytozy.
Rosnąca liczba zabiegów endoprotez rodzi coraz to większe problemy z powikłaniami pooperacyjnymi. Do najgroźniejszych z nich należą infekcje okołoprotezowe, których diagnostyka w dalszym ciągu pozostaje problematyczna. Liczne gremia oraz konsensusy wskazują na istotną rolę w tym procesie diagnostyki histopatologicznej. W podstawowym zakresie ocenia się liczbę neutrofilów obojętnochłonnych w kilku polach widzenia w odpowiednim powiększeniu. Nie pozwala to jednak ocenić niczego poza samymi cechami infekcji okołoprotezowej. Opracowana w 2014 r. przez prof. Krenn i jego zespół klasyfikacja Consensus Classification of Joint Implant Related Pathology znacząco systematyzuje i rozszerza tę diagnostykę. Na tej podstawie można nie tylko ocenić potencjalne histopatologiczne cechy infekcji okołoprotezowej, ale również wskazać inne reakcje tkankowe, które mają miejsce w pobliżu implantu endoprotezy. Ostatecznie umożliwia to planowanie odpowiedniej opieki pooperacyjnej, a tym samym personalizację procesu leczniczego. W niniejszej pracy przedstawiono klasyfikację histopatologiczną (system SLIM) na podstawie materiału własnego.
Kontrola bólu po zabiegach ortopedycznych stanowi kluczowy element postępowania okołooperacyjnego, wpływający nie tylko na komfort pacjenta, lecz także na przebieg rehabilitacji, czas hospitalizacji oraz ryzyko powikłań. Współczesne wytyczne podkreślają konieczność stosowania analgezji multimodalnej, łączącej leki opioidowe i nieopioidowe oraz techniki znieczulenia miejscowego. W tym kontekście istotne miejsce zajmują preparaty złożone, zawierające tramadol i paracetamol, wykazujące synergistyczne działanie przeciwbólowe. Tramadol, będący słabym agonistą receptorów μ oraz inhibitorem wychwytu zwrotnego serotoniny i noradrenaliny, ma korzystny profil bezpieczeństwa w porównaniu z klasycznymi opioidami. Paracetamol natomiast działa głównie ośrodkowo, poprzez modulację szlaków serotoninergicznych i kannabinoidowych, przy minimalnym ryzyku działań niepożądanych ze strony przewodu pokarmowego. Połączenie tych leków pozwala na zmniejszenie dawek obu substancji przy zachowaniu wysokiej skuteczności analgetycznej i dobrej tolerancji. Badania kliniczne potwierdzają skuteczność preparatów tramadol + paracetamol w bólu pooperacyjnym, w tym po zabiegach ortopedycznych, protezoplastyce stawów i artroskopii. Preparaty te są rekomendowane jako środki drugiego stopnia drabiny analgetycznej WHO. Stanowią bezpieczną i efektywną alternatywę dla monoterapii opioidowej w leczeniu bólu o nasileniu umiarkowanym i dużym.
Ból pooperacyjny jest jednym z najczęstszych problemów klinicznych w ortopedii. Operacje takie jak endoprotezoplastyka stawów, zespolenia złamań czy operacje kręgosłupa wiążą się z rozległym śródoperacyjnym uszkodzeniem tkanek, co prowadzi do aktywacji procesów zapalnych. Źle kontrolowany i niewystarczająco uśmierzany ból pooperacyjny może prowadzić do opóźnienia rehabilitacji, wydłużenia hospitalizacji oraz zwiększonego ryzyka powikłań pooperacyjnych [1]. Współczesne wytyczne leczenia bólu pooperacyjnego jednoznacznie podkreślają znaczenie stosowania jednoczasowo kilku leków o odmiennych sposobach działania na różne mechanizmy w układzie nerwowym w celu poprawy skuteczności leczenia bólu i ograniczenia działań niepożądanych [1]. Jednym z przykładów wykorzystywanych w codziennej praktyce jest zastosowanie preparatu skojarzonego zawierającego deksketoprofen i tramadol.
Choroba zwyrodnieniowa stawów to coraz częstszy problem zdrowotny. Do tej pory nie opracowano farmakoterapii, która mogłaby doprowadzić do jej wyleczenia, i istnieje niewiele leków bezpiecznych dla pacjenta, które zmniejszają nasilenie objawów. Kluczowym elementem postępowania terapeutycznego jest modyfikacja czynników ryzyka, postępowanie niefarmakologiczne oraz odpowiednio dobrana, zindywidualizowana farmakoterapia. Szczególną uwagę zwrócono na wolno działające leki objawowe (SYSADOA), m.in. niezmydlające się frakcje olejów z awokado i soi (ASU). Wykazują one korzystny profil bezpieczeństwa i potencjalne działanie chondroprotekcyjne – wpływają na zmniejszenie produkcji mediatorów prozapalnych oraz stymulują syntezę składników macierzy chrzęstnej. Efekt działania SYSADOA rozwija się stopniowo, zwykle po kilku tygodniach terapii. Z tego powodu zwykle konieczne jest łączenie ich z NLPZ (w postaciach do stosowania miejscowego i (lub) doustnego), aby zapewnić szybkie działanie przeciwbólowe i poprawę funkcji stawu do czasu osiągnięcia pełnej skuteczności SYSADOA. Strategia ta umożliwia jednoczesne ograniczenie dawek i czasu stosowania NLPZ, co redukuje ryzyko wystąpienia ich działań niepożądanych. Całość danych wskazuje, że terapia skojarzona stanowi optymalne, bezpieczne i długofalowe podejście do leczenia ChZS. Do często stosowanych miejscowo leków z grupy NLPZ należy ketoprofen, a także – coraz częściej – nimesulid, który może być również podawany doustnie w okresach zaostrzenia objawów choroby.
Apiksaban jest skutecznym i bezpiecznym doustnym inhibitorem czynnika Xa stosowanym w profilaktyce żylnej choroby zakrzepowo-zatorowej po endoprotezoplastyce stawu biodrowego i kolanowego. Badania kliniczne wykazują, że w porównaniu z heparyną drobnocząsteczkową apiksaban skuteczniej zmniejsza ryzyko zakrzepicy żył głębokich i zatorowości płucnej, przy porównywalnym lub niższym ryzyku krwawień. Wyróżnia siękorzystnym profilem bezpieczeństwa także u pacjentów obciążonych wysokim ryzykiem VTE. Stanowi ważny element nowoczesnej, zindywidualizowanej profilaktyki okołooperacyjnej, zwłaszcza w modelu fast-track.
Ból w ortopedii ma różne przyczyny – od ostrych urazów (złamania, skręcenia) po przewlekłe schorzenia (zmiany zwyrodnieniowe, wady postawy) – i wymaga zindywidualizowanego postępowania terapeutycznego. W terapii bólu zapalnego wykorzystuje się niesteroidowe leki przeciwzapalne (NLPZ), których wybór powinien być personalizowany. Jednym z NLPZ wykorzystywanych w praktyce jest nimesulid – lek o plejotropowym mechanizmie działania w bólu zapalnym.
Artykuł omawia kluczową rolę witaminy D w utrzymaniu zdrowia układu kostno-stawowego oraz jej znaczenie w profilaktyce i leczeniu powikłań wynikających z niedoboru. Przedstawia mechanizmy działania witaminy D, zwłaszcza jej wpływ na gospodarkę wapniowo-fosforanową, mineralizację kości, funkcję mięśni i regulację procesów zapalnych. Opisuje konsekwencje niedoboru, takie jak osteoporoza, zwiększone ryzyko złamań, zaburzenia siły mięśniowej, przewlekły ból oraz możliwe powiązania z chorobami nowotworowymi, neurodegeneracyjnymi i depresją. W tekście omówiono także lek Solderol, stosowany w leczeniu niedoboru witaminy D oraz wspomagająco w terapii osteoporozy – wraz z zasadami dawkowania i monitorowania bezpieczeństwa. Artykuł podkreśla korzyści kliniczne wynikające z prawidłowego wyrównania poziomu 25(OH)D, w tym poprawę mineralizacji kości, funkcji mięśni, stabilności postawy oraz efektywność rehabilitacji po urazach ortopedycznych. Wnioski autorów wskazują na konieczność rutynowej oceny stężenia witaminy D u osób z grup ryzyka, indywidualizację terapii i interdyscyplinarne podejście, obejmujące suplementację, fizjoterapię i edukację zdrowotną.
Ból jest nieodłącznym elementem pojawiającym się w życiu człowieka. Współczesna farmakoterapia oferuje wiele możliwości leczenia dolegliwości bólowych odczuwanych przez pacjentów. Jedną z nich są leki z grupy niesteroidowych leków przeciwzapalnych (NLPZ). Zalicza się do niej kilka substancji czynnych, spośród których jedną z częściej stosowanych jest diklofenak.
Żylna choroba zakrzepowo-zatorowa (ŻChZZ) stanowi istotne powikłanie po zabiegach ortopedycznych, w szczególności po endoprotezoplastyce stawu biodrowego i kolanowego oraz operacjach złamań szyjki kości udowej. Rywaroksaban, doustny inhibitor czynnika Xa, jest jednym z najlepiej przebadanych doustnych antykoagulantów bezpośrednich (DOAC) stosowanych w profilaktyce i leczeniu ŻChZZ u pacjentów po zabiegach ortopedycznych. Liczne badania kliniczne III i IV fazy (m.in. program RECORD, badanie XAMOS) wykazały, że lek ten skutecznie zmniejsza ryzyko wystąpienia zakrzepicy żył głębokich i zatorowości płucnej, zachowując przy tym profil bezpieczeństwa porównywalny do enoksaparyny. Rywaroksaban cechuje się korzystnymi właściwościami farmakokinetycznymi, prostym schematem dawkowania oraz wygodną formą doustną, co zwiększa komfort terapii i sprzyja przestrzeganiu zaleceń. Dostępne dane wskazują na jego wysoką skuteczność zarówno w dużych zabiegach ortopedycznych, jak i w mniej rozległych procedurach, przy niskiej częstości powikłań krwotocznych. W porównaniu z innymi DOAC rywaroksaban wykazuje zbliżoną skuteczność, choć w niektórych analizach obserwowano nieco wyższe ryzyko krwawień niż w przypadku apiksabanu. Całokształt danych przemawia za szerokim zastosowaniem rywaroksabanu jako bezpiecznej i skutecznej opcji profilaktyki przeciwzakrzepowej w ortopedii.
Celem artykułu jest praktyczna analiza zapobiegania niekorzystnym następstwom długotrwałego unieruchomienia oraz rekonwalescencji po złamaniach i ich leczenia. Długotrwałe unieruchomienie może wynikać z licznych przyczyn – zarówno ogólnoustrojowych, jak i miejscowych. Zasadniczym elementem takiego stanu jest to, że dotyczy on licznych układów i narządów, których uwzględnienie może skutecznie zapobiec problemom zdrowotnym lub znacznie je nasilić w przypadku ich pominięcia. Praktycznie odniesiono się do licznych zaburzeń układowych, ich przyczyn i sposobów, by do nich nie doszło. Zapobieganie wspomnianym problemom jest elementem zasadniczym jako łatwe do wykonania, skuteczne i sumarycznie korzystne. Uwzględniono również kwestię gospodarki wapniowo-fosforanowej z suplementacją węglanu wapnia jako składowej hydroksyapatytu, stosowanego łącznie z witaminą D3 ułatwiającą jego wchłanianie z przewodu pokarmowego, co prowadzi do poprawy stanu tkanki kostnej w jej odwapnieniach miejscowych i ogólnoszkieletowych. Opisanie zaburzeń kolejnych układów i narządów umożliwia czytającemu wdrożenie ich leczenia bądź profilaktyki według wskazań dla dobra chorego i własnego autorytetu.