Nienaprawialne uszkodzenia pierścienia rotatorów (rotator cuff tears – RCT) mogą mieć różny obraz kliniczny – od niewielkich dolegliwości bólowych z nieznacznie ograniczonym zakresem ruchu w stawie ramiennym do objawów o dużym nasileniu bólu, ze znaczną dysfunkcją. Na objawowość uszkodzenia pierścienia rotatorów (rotator cuff – RC) wpływa wiele czynników, w tym czas od urazu, wiek pacjenta, dotychczasowe leczenie z uwzględnieniem rehabilitacji, stopień uszkodzenia ścięgien RC, choroby towarzyszące, takie jak choroba zwyrodnieniowa stawów. Każdy z pacjentów z nienaprawialnym RCT wymaga indywidualnego podejścia do jego problemu, z uwzględnieniem jego oczekiwań, charakteru dolegliwości oraz wskazań i przeciwwskazań do zastosowania odpowiedniego leczenia. Należy rozważyć zarówno leczenie zachowawcze, obejmujące rehabilitację i farmakoterapię, jak i leczenie operacyjne. Leczenie operacyjne nienaprawialnych RCT opiera się m.in. na użyciu technik artroskopowych, w których staw ramienny jest oczyszczany z uszkodzonej i zmienionej zapalnie tkanki, tzw. debridement, jest wykonywana częściowa naprawa ścięgien pierścienia rotatorów, również za pomocą łaty, tenotomia lub tenodeza ścięgna głowy długiej mięśnia dwugłowego ramienia, wszczepienie implantu balonowego, a w części przypadków, szczególnie u pacjentów cierpiących na chorobę zwyrodnieniową stawu ramiennego, zalecanym leczeniem jest całkowita endoprotezoplastyka odwrócona stawu ramiennego (reverse total shoulder arthroplasty – RTSA).
Dział: Wiedza praktyczna
Żylna choroba zakrzepowo-zatorowa (ŻChZZ), obejmująca zakrzepicę żył głębokich oraz zatorowość płucną, pozostaje jednym z najistotniejszych powikłań okołooperacyjnych w ortopedii. W codziennej pracy oddziału ortopedycznego problem ten jest szczególnie wyraźny, ponieważ ryzyko ŻChZZ jest nie odległym powikłaniem internistycznym, ale zdarzeniem bezpośrednio wpływającym na wynik operacji – może destabilizować proces fizjoterapii (ból, duszność, ograniczenie wysiłku, konieczność przerwania mobilizacji), zwiększać prawdopodobieństwo reoperacji (np. poprzez konieczność intensyfikacji leczenia przeciwkrzepliwego u chorego z krwawieniem z rany), a także wydłużać leczenie i generować koszty oraz obciążenia organizacyjne. W ortopedii, gdzie celem jest szybki powrót do sprawności i konsekwentna fizjoterapia, każde powikłanie systemowe oddziałuje na wynik funkcjonalny leczenia operacyjnego.
Uszkodzenia ścięgien zginaczy stanowią wyzwanie w chirurgii ręki. Wymagają precyzyjnej diagnostyki, odpowiedniego zaopatrzenia chirurgicznego oraz starannie zaplanowanego usprawniania. W niniejszym artykule omówiono aktualne możliwości leczenia ostrych i przewlekłych uszkodzeń ścięgien zginaczy, w tym techniki szycia ścięgien, rekonstrukcje jedno- i dwuetapowe, a także transfery ścięgien. Uwagę poświęcono także usprawnianiu pooperacyjnemu, które w bardzo istotny sposób wpływa na końcowy wynik leczenia. Dodatkowo wspomniano o najnowszych alternatywnych możliwościach leczenia.
Według definicji Międzynarodowego Towarzystwa Badania Bólu (IASP) ból jest złożonym zjawiskiem czuciowo-emocjonalnym, wynikającym z rzeczywistego lub potencjalnego uszkodzenia tkanek. W zależności od czasu trwania dzieli się na ból ostry, pełniący funkcję ostrzegawczą, oraz ból przewlekły, stanowiący samodzielną jednostkę chorobową wymagającą leczenia. Skuteczna farmakoterapia bólu opiera się na trójstopniowej drabinie analgetycznej WHO, zakładającej stopniowe zwiększanie siły działania leków w zależności od natężenia bólu. Na pierwszym stopniu znajdują się leki nieopioidowe, takie jak niesteroidowe leki przeciwzapalne (NLPZ), paracetamol i metamizol, których działanie wiąże się głównie z hamowaniem cyklooksygenaz i syntezy prostaglandyn. Drugi stopień obejmuje słabe opioidy, np. tramadol, działający zarówno na receptory opioidowe, jak i poprzez hamowanie wychwytu zwrotnego serotoniny i noradrenaliny. Trzeci stopień stanowią silne opioidy, takie jak morfina, oksykodon i fentanyl, o wysokim powinowactwie do receptorów opioidowych. Na każdym stopniu drabiny analgetycznej do leczenia należy włączać koanalgetyki – zwiększające skuteczność leczenia i zmniejszające niepożądane działania analgetyków. Kluczowe znaczenie w farmakoterapii bólu ma indywidualizacja terapii i monitorowanie jej skuteczności i bezpieczeństwa. Leczenie bólu jest obowiązkiem nie tylko klinicznym, ale również humanitar- nym – jego zaniedbanie prowadzi do utrwalenia mechanizmów bólu i obniżenia jakości życia pacjentów.
Test rysowania zegara to proste, a zarazem niezwykle cenne narzędzie diagnostyczne, które powinno być włączone do oceny przedoperacyjnej pacjentów planowanych do interwencji chirurgicznej w obrębie dużych stawów. Leczenie chirurgiczne ortopedyczne ma na celu przywrócenie pacjentowi maksymalnej możliwej autonomii i ułatwienie mu powrotu do codziennej aktywności. Protokoły pooperacyjne w oddziałach zabiegowych mają na celu zapewnienie bezpieczeństwa pacjentowi i ustandaryzowanie opieki okołooperacyjnej. Jednak brak współpracy pacjentów wiąże się z wyzwaniami. Dlatego też konieczne jest rozważenie kontynuowania badań w celu oceny ryzyka powikłań pooperacyjnych związanych z ograniczoną współpracą pacjenta, a także konsekwencji dla pacjenta, jego bliskich i systemu opieki zdrowotnej.
Procesy zapalne niebakteryjne narządu ruchu, przeciążeniowe czy zwyrodnieniowe, powikłane zespołami neurologicznymi, są częste w codziennej pracy lekarza ortopedy. Elementy te stanowią złożony problem diagnostyczny oraz leczniczy. Podstawowym elementem postępowania jest konieczność określenia rozpoznania przyczynowego ortopedycznego i związku przyczynowego ze współistniejącym zespołem neurologicznym. Cel ten umożliwia nam przeprowadzenie dociekliwego badania ortopedycznego: ogólnego, odcinkowego i miejscowego oraz podstawowych elementów badania neurologicznego. Kierunek takiego działania wspomagają badania laboratoryjne z uwzględnieniem markerów zapalenia czynnego (CRP), przewlekłego (OB), jak również badań w poszukiwaniu seronegatywnego/reaktywnego zapalenia stawów (immunoglobuliny IgM oraz IgG w kierunku Chlamydia trachomatis, Mycoplasma, Toxoplasma, Yersinia oraz dość często spotykanej boreliozy). Pamiętamy również o tym, że bóle wielostawowe są charakterystyczne dla dny moczanowej, zatem określenie poziomu kwasu moczowego we krwi dopełnia rozpoznanie.
Uszkodzenia ścięgien zginaczy stanowią wyzwanie w chirurgii ręki. Wymagają precyzyjnej diagnostyki, odpowiedniego zaopatrzenia chirurgicznego oraz starannie zaplanowanego usprawniania. W niniejszym artykule omówiono aktualne możliwości leczenia ostrych i przewlekłych uszkodzeń ścięgien zginaczy, w tym techniki szycia ścięgien, rekonstrukcje jedno- i dwuetapowe, a także transfery ścięgien. Uwagę poświęcono także usprawnianiu pooperacyjnemu, które w bardzo istotny sposób wpływa na końcowy wynik leczenia. Dodatkowo wspomniano o najnowszych alternatywnych możliwościach leczenia.
Diagnostyka USG przebojem weszła na rynek fizjoterapeutyczny i dzisiaj nikt już nie neguje jej roli w ocenie i diagnostyce pacjenta. Niniejszym rozpoczynamy cykl artykułów omawiających sposoby skutecznej diagnostyki ultrasonograficznej dla wybranych struktur i jednostek chorobowych. Z satysfakcją informujemy, że naszym przewodnikiem po badaniach USG aparatu ruchu będzie dr n. med. Piotr Godek – znakomity specjalista w tej dziedzinie.
Ultrasonografia (USG) w diagnostyce schorzeń narządu ruchu znana jest od ponad 30 lat. W jej rozwoju miały miejsce chwile wielkie – jak wypracowanie standardu badania przesiewowego w diagnostyce rozwojowej dysplazji stawu biodrowego – oraz chwile kontrowersji i rozczarowań, kiedy w środowisku ortopedów zajmujących się technikami artroskopowymi krytykowano metodę z powodu rozbieżności między wynikiem badania śródoperacyjnego i opisem badania USG kwalifikacyjnego do leczenia.
W opracowaniu przedstawiono początki klasyfikacji zespołów bólowych kręgosłupa oraz okoliczności przyjęcia triady diagnostycznej przez gremium międzynarodowe, omówiono naturalny przebieg choroby w dyskopochodnych zespołach bólowych kręgosłupa obrazujący, że każdy kolejny epizod pogłębia się, aż w końcu choroba przechodzi w stan przewlekły. Zwrócono uwagę na praktyczny podział bólu na ból chemiczny i ból mechaniczny, z którego wynika, że obecność pierwszego stanowi realne ryzyko poważnej patologii u pacjenta. Przytoczono wyniki prac empirycznych badaczy oceniających reakcje tkanek przykręgosłupowych na bodźce nocyceptywne, uwzględniono wpływ zmian wstecznych krążka międzykręgowego w generowaniu bólu, jak również reakcje struktur kolagenowych na obciążenia oraz fakt, że wypuklina krążkowa na tym samym poziomie segmentalnym może kompresować różne nerwy rdzeniowe. Podkreślono znaczenie badania fizykalnego pacjenta w ustalaniu rodzaju zaburzeń biomechanicznych leżących u źródła jego objawów.
Raport Narodowego Funduszu Zdrowia (2023) podaje, że na osteoporozę w Polsce cierpi ok. 2 100 000 osób, 1 700 000 to kobiety. Odnotowujemy rocznie ok. 146 000 złamań niskoenergetycznych, w tym 30 000 złamań bliższego końca kości udowej. Leczonych farmakologicznie jest zaledwie 6–7% chorych. Ogólne zasady profilaktyki populacyjnej osteoporozy oraz prewencji wtórnej złamań są znane i stosunkowo proste, ale nie są wdrażane, co wymaga pilnych i skutecznych działań. O zdrowe, silne kości powinniśmy dbać od pierwszych tygodni życia do późnej starości. Optymalna podaż witaminy D i soli wapnia, dostosowana do wieku prawidłowa dieta oraz aktywność fizyczna, ćwiczenia stymulujące kościotworzenie i sprawność mięśni, unikanie używek i innych czynników ryzyka są podstawą działania. W przypadku starszych osób do zadań lekarzy i profesjonalistów zdrowia należy ocena ryzyka złamań, zwłaszcza u kobiet po menopauzie, lub też identyfikacja już dokonanych złamań niskoenergetycznych w celu dalszej diagnostyki i leczenia. W artykule przedstawiono zasady profilaktyki osteoporozy i złamań zgodne z aktualnymi rekomendacjami ekspertów.
W publikacji przedstawiono aktualne poglądy na temat reumatoidalnego zapalenia stawów, zwłaszcza seronegatywnej postaci choroby. Zwrócono uwagę na nie zawsze łagodniejszy przebieg tej postaci choroby, konieczność aktualizowanej w czasie diagnostyki różnicowej i wczesnego podjęcia terapii.