Dział: Wiedza praktyczna

Artykuł omawia zastosowanie diklofenaku w leczeniu bólu i stanów zapalnych narządu ruchu oraz podkreśla znaczenie właściwego doboru postaci leku. Diklofenak działa przeciwbólowo i przeciwzapalnie, a dzięki dostępności różnych form może być dopasowany do rodzaju i lokalizacji dolegliwości. Podkreślono konieczność indywidualizacji terapii, szczególnie u osób starszych i pacjentów z chorobami współistniejącymi.

Choroba zwyrodnieniowa stawów (osteoarthritis – OA) jest najczęstszą chorobą układu ruchu i jedną z głównych przyczyn przewlekłego bólu oraz ograniczenia sprawności u osób dorosłych. Patomechanizm bólu w OA ma charakter wieloczynnikowy i obejmuje komponent receptorowy zarówno mechaniczny, jak i zapalny, co wymaga indywidualizacji leczenia przeciwbólowego. W pracy omówiono współczesne zasady farmakoterapii bólu w przebiegu OA ze szczególnym uwzględnieniem skuteczności i bezpieczeństwa terapii. Przedstawiono rolę niesteroidowych leków przeciwzapalnych (NLPZ), ich działania cyklooksygenazowe i pozacyklooksygenazowe, a także znaczenie personalizacji wyboru leku w zależności od profilu pacjenta, współchorobowości oraz ryzyka interakcji lekowych. Omówiono praktyczne aspekty stosowania diklofenaku, naproksenu oraz miejscowych postaci NLPZ. Podkreślono znaczenie leczenia multimodalnego obejmującego skojarzenie NLPZ z metamizolem, opioidami, koanalgetykami oraz lekami miejscowymi. Zwrócono również uwagę na rolę komponentu neuropatycznego bólu u pacjentów z OA oraz znaczenie koanalgetyków w terapii. Odpowiednio dobrana, zindywidualizowana farmakoterapia pozwala na skuteczną kontrolę bólu, ograniczenie sensytyzacji oraz poprawę jakości życia pacjentów.

Czas wakacji kojarzymy z piękną pogodą, aktywnym wypoczynkiem, a co za tym idzie – kontuzjami. Podawane doustnie niesteroidowe leki przeciwzapalne są skuteczne w leczeniu rozmaitych ostrych i przewlekłych stanów bólowych, ale ich stosowanie może wiązać się z poważnymi ogólnoustrojowymi działaniami niepożądanymi, które są skorelowane z terapeutycznymi poziomami leku w osoczu. W celu zminimalizowania częstotliwości występowania zdarzeń ogólnoustrojowych związanych z lekami, opracowano miejscowe preparaty niesteroidowych leków przeciwzapalnych. W przypadku bólu regionalnego preparaty miejscowe stanowią interesującą opcję leczenia, zwłaszcza u pacjentów ze współistniejącą chorobą przewlekłą, u których leki przeciwbólowe o działaniu ogólnoustrojowym mogą powodować poważne działania niepożądane. Stosowanie miejscowych leków przeciwzapalnych minimalizuje niekorzystne interakcje z innymi lekami przyjmowanymi przez pacjenta i pozwala im oddziaływać precyzyjnie na miejsce bólu. W przypadku sprayu preparat nanosimy na skórę poprzez rozpylenie go na bolące miejsce, co poprawia precyzję aplikacji. Ponadto spray umożliwia podawanie precyzyjnej dawki, bez ryzyka wyciskania zbyt dużej ilości leku, co może być problemem przy stosowaniu formy żelowej. Spray to również bardzo dobra alternatywa dla żeli dla osób aktywnych.

Żylna choroba zatorowo-zakrzepowa (ŻChZZ) w postaci zakrzepicy żył głębokich (ZŻG) i zatorowości płucnej (ZP) jest jednym z najpoważniejszych powikłań związanym z chirurgią ortopedyczną. Zgodnie z danymi, w samych Stanach Zjednoczonych niemal milion pacjentów rocznie rozwija ŻChZZ, z czego ok. 300 tys. przypadków ma skutek śmiertelny. Diagnostyka choroby bywa utrudniona ze względu na częsty przebieg bezobjawowy lub skąpoobjawowy. Głównym mechanizmem śmierci u pacjentów z ostrą zatorowością płucną jest niewydolność prawokomorowa serca. Profilaktyka i leczenie przeciwzakrzepowe jest bardzo powszechne w ortopedii i traumatologii narządu ruchu. Zarówno traumatologia, jak i ortopedia na czele z rozległymi operacjami kończyn dolnych predysponuje do rozwoju zmian zakrzepowych, ponieważ zaburzone zostają wszystkie trzy składowe klasycznej triady Virchowa. Większość pacjentów kwalifikowanych do dużych operacji kończyn dolnych wymaga co najmniej profilaktyki przeciwzakrzepowej. W związku z powyższym, terapia przeciwkrzepliwa, jako wiedza z pogranicza chirurgii i chorób wewnętrznych, powinna być dobrze znana każdemu ortopedzie. Wczesna diagnostyka ŻChZZ oraz wdrożenie odpowiedniego leczenia jest kluczowe dla poprawy rokowania chorych i zmniejszenia odsetka śmiertelności wśród pacjentów.t

Nienaprawialne uszkodzenia pierścienia rotatorów (rotator cuff tears – RCT) mogą mieć różny obraz kliniczny – od niewielkich dolegliwości bólowych z nieznacznie ograniczonym zakresem ruchu w stawie ramiennym do objawów o dużym nasileniu bólu, ze znaczną dysfunkcją. Na objawowość uszkodzenia pierścienia rotatorów (rotator cuff – RC) wpływa wiele czynników, w tym czas od urazu, wiek pacjenta, dotychczasowe leczenie z uwzględnieniem rehabilitacji, stopień uszkodzenia ścięgien RC, choroby towarzyszące, takie jak choroba zwyrodnieniowa stawów. Każdy z pacjentów z nienaprawialnym RCT wymaga indywidualnego podejścia do jego problemu, z uwzględnieniem jego oczekiwań, charakteru dolegliwości oraz wskazań i przeciwwskazań do zastosowania odpowiedniego leczenia. Należy rozważyć zarówno leczenie zachowawcze, obejmujące rehabilitację i farmakoterapię, jak i leczenie operacyjne. Leczenie operacyjne nienaprawialnych RCT opiera się m.in. na użyciu technik artroskopowych, w których staw ramienny jest oczyszczany z uszkodzonej i zmienionej zapalnie tkanki, tzw. debridement, jest wykonywana częściowa naprawa ścięgien pierścienia rotatorów, również za pomocą łaty, tenotomia lub tenodeza ścięgna głowy długiej mięśnia dwugłowego ramienia, wszczepienie implantu balonowego, a w części przypadków, szczególnie u pacjentów cierpiących na chorobę zwyrodnieniową stawu ramiennego, zalecanym leczeniem jest całkowita endoprotezoplastyka odwrócona stawu ramiennego (reverse total shoulder arthroplasty – RTSA).

Żylna choroba zakrzepowo-zatorowa (ŻChZZ), obejmująca zakrzepicę żył głębokich oraz zatorowość płucną, pozostaje jednym z najistotniejszych powikłań okołooperacyjnych w ortopedii. W codziennej pracy oddziału ortopedycznego problem ten jest szczególnie wyraźny, ponieważ ryzyko ŻChZZ jest nie odległym powikłaniem internistycznym, ale zdarzeniem bezpośrednio wpływającym na wynik operacji – może destabilizować proces fizjoterapii (ból, duszność, ograniczenie wysiłku, konieczność przerwania mobilizacji), zwiększać prawdopodobieństwo reoperacji (np. poprzez konieczność intensyfikacji leczenia przeciwkrzepliwego u chorego z krwawieniem z rany), a także wydłużać leczenie i generować koszty oraz obciążenia organizacyjne. W ortopedii, gdzie celem jest szybki powrót do sprawności i konsekwentna fizjoterapia, każde powikłanie systemowe oddziałuje na wynik funkcjonalny leczenia operacyjnego.

Uszkodzenia ścięgien zginaczy stanowią wyzwanie w chirurgii ręki. Wymagają precyzyjnej diagnostyki, odpowiedniego zaopatrzenia chirurgicznego oraz starannie zaplanowanego usprawniania. W niniejszym artykule omówiono aktualne możliwości leczenia ostrych i przewlekłych uszkodzeń ścięgien zginaczy, w tym techniki szycia ścięgien, rekonstrukcje jedno- i dwuetapowe, a także transfery ścięgien. Uwagę poświęcono także usprawnianiu pooperacyjnemu, które w bardzo istotny sposób wpływa na końcowy wynik leczenia. Dodatkowo wspomniano o najnowszych alternatywnych możliwościach leczenia.

Według definicji Międzynarodowego Towarzystwa Badania Bólu (IASP) ból jest złożonym zjawiskiem czuciowo-emocjonalnym, wynikającym z rzeczywistego lub potencjalnego uszkodzenia tkanek. W zależności od czasu trwania dzieli się na ból ostry, pełniący funkcję ostrzegawczą, oraz ból przewlekły, stanowiący samodzielną jednostkę chorobową wymagającą leczenia. Skuteczna farmakoterapia bólu opiera się na trójstopniowej drabinie analgetycznej WHO, zakładającej stopniowe zwiększanie siły działania leków w zależności od natężenia bólu. Na pierwszym stopniu znajdują się leki nieopioidowe, takie jak niesteroidowe leki przeciwzapalne (NLPZ), paracetamol i metamizol, których działanie wiąże się głównie z hamowaniem cyklooksygenaz i syntezy prostaglandyn. Drugi stopień obejmuje słabe opioidy, np. tramadol, działający zarówno na receptory opioidowe, jak i poprzez hamowanie wychwytu zwrotnego serotoniny i noradrenaliny. Trzeci stopień stanowią silne opioidy, takie jak morfina, oksykodon i fentanyl, o wysokim powinowactwie do receptorów opioidowych. Na każdym stopniu drabiny analgetycznej do leczenia należy włączać koanalgetyki – zwiększające skuteczność leczenia i zmniejszające niepożądane działania analgetyków. Kluczowe znaczenie w farmakoterapii bólu ma indywidualizacja terapii i monitorowanie jej skuteczności i bezpieczeństwa. Leczenie bólu jest obowiązkiem nie tylko klinicznym, ale również humanitar- nym – jego zaniedbanie prowadzi do utrwalenia mechanizmów bólu i obniżenia jakości życia pacjentów.