Endoprotezoplastyka stawu biodrowego i kolanowego należą do najczęściej wykonywanych operacji we współczesnej ortopedii. Coraz częściej znajdują zastosowanie implanty „szyte na miarę”. Te niestandardowe endoprotezy powstają w oparciu o specyficzny skan 3D stawu biodrowego, który przedstawia indywidualny kształt np. panewki, kanału udowego. Należy szczególny nacisk położyć na fakt, że właściwy dobór implantu, jego konstrukcja oraz staranność implantacji są czynnikami wpływającymi na satysfakcję. Obecnie wszystkie dostępy operacyjne pozwalają chirurgom z powodzeniem wykonać ten niezwykły zabieg chirurgiczny w warunkach pobytu dobowego u większości zdrowych pacjentów. Implanty „custom-made” są często jedyną szansą dla pacjentów na odzyskanie bezbolesnej funkcji kończyny.
Dział: Wiedza praktyczna
Całkowita endoprotezoplastyka stawu kolanowego (ang. Total Knee Replacement - TKR) jest uznawana za złoty standard leczenia operacyjnego zaawansowanego stadium choroby zwyrodnieniowej. Szacuje się, że liczba chorych poddawanych endoprotezoplastyce będzie rosła – wg szacunków już w 2040 roku w samych Stanach Zjednoczonych ma być to 3 miliony pacjentów rocznie (dla porównania, w roku 2020 było to około 1 miliona). Mimo wykonywania dużej liczby TKR na świecie szacuje się, że wciąż około 20% pacjentów, nie jest zadowolonych z wyniku leczenia. Powszechnie wiadomo, że na końcowy sukces wpływa między innymi doświadczenie zespołu w ośrodku przeprowadzającym zabieg. Jednakże ostatnio coraz więcej traktuje się o kluczowej roli właściwego ustawienia implantu, pozwalającego na jego lepsze dopasowanie do kości, tak aby uniknąć obluzowania w okresie pooperacyjnym. Dotychczas opisano wiele technik służących do oceny śródoperacyjnej właściwego ustawienia komponentu udowego. Mowa tu np. o resekcji kostnej (ang. measured-resection - MR) opartej na orientacyjnych punktach anatomicznych. W niektórych ośrodkach ortopedycznych słuszności w prawidłowym zrotowaniu części udowej protezy poszukuje się w tzw. objawie „Grand Piano”. Innym sposobem na jego właściwe ustawienie jest natomiast manipulacja tkankami miękkimi (ang. Gap-Balancing - GB) celem wyrównania szerokości szpary stawowej. Wraz z rozwojem implantów używanych podczas endoprotezoplastyki i wprowadzeniem na rynek endoprotez anatomicznych, lepiej dopasowanych do anatomii stawu kolanowego pacjenta, rozwinęły się również narzędzia wspomagające pracę chirurga. Należą do nich m.in. dodatkowe instrumentaria, tzw. “dynamiczne balancery” lub półautonomiczne systemy robotyczne.Jednym z takich urządzeń do określania rotacji elementu udowego jest właśnie dynamiczny balanser FUZION. Kolejnym z takich urządzeń jest półautonomiczny robot NAVIO (Smith&Nephew, Pittsburgh, PA, USA), który wspomaga pracę operatora. Warto zaznaczyć, że oba te narzędzia pozwalają na ustawienie komponentu udowego w rotacji z niezwykłą precyzją. Trwają obecnie badania naukowe, które określą, czy dzięki tym instrumentom w dłoniach sprawnego chirurga możliwe będzie zmniejszenie liczby osób niezadowolonych z TKR oraz zbliżyć się do wyników klinicznych endoprotezoplastyki stawu biodrowego.
Problemy skórne u pacjentów ortopedycznych są dużym problemem komplikującym często leczenie zabiegowe. Najczęściej związane są z zakażeniami skóry i tkanki podskórnej oraz reakcjami nadwrażliwości związanymi z kontaktowym alergicznym i niealergicznym zapaleniem skóry. Osobnymi problemami związanymi często z wiekiem i chorobami podstawowymi leczonych pacjentów są odleżyny.
Ból zapalny jest konsekwencją obronnej reakcji organizmu na infekcje, uszkodzenie tkanek lub proces autoimmunologiczny. Do bólu ostrego, w którym występuje komponent zapalny, zaliczamy m.in. ból pourazowy. Jednym z częściej stosowanych leków z grupy NLPZ jest ketoprofen. Podstawowy mechanizm działania ketoprofenu jest związany z hamowaniem aktywności cyklooksygenazy, co doprowadza do blokowania syntezy prostanoidów prozapalnych, a w szczególności prostaglandyny E2 (PGE2), która uczestniczy w indukowaniu zapalenia oraz powoduje stymulację bólową. Oczywiście efekt działania na cyklooksygenazę jest wspólnym elementem farmakodynamiki NLPZ, jednak z klinicznego punktu widzenia wybór leków z grupy NLPZ odbywa się głównie w oparciu o pozacyklooksygenazowe mechanizmy działania, które są istotne zarówno dla efektu przeciwbólowego, jak i przeciwzapalnego NLPZ.
Postępujące heterotopowe kostnienie (FOP) jest bardzo rzadkim genetycznym zaburzeniem tworzenia kości pozaszkieletowych. Mutacje receptora aktywiny typu I (ACVR1), receptora białka morfogenetycznego kości (BMP) typu I są odpowiedzialne za osteochondrodysplazję, która wpływa na fenotypy rozwojowe. Aktualnie ok. 3300 osób na świecie choruje na FOP. Stowarzyszenie FOP Polska zrzesza 24 osoby. Dotychczas nie ustalono kryteriów diagnostycznych choroby. Pacjenci z podstawową mutacją genetyczną (97%) w FOP mają różne typy wrodzonych wad rozwojowych palucha, widocznych w badaniu USG już w okresie ciąży. Objawy zaczynają pojawiać się w pierwszej dekadzie życia, w postaci bolesnych obrzęków tkanek miękkich, po nawet małym urazie, które kostnieją. Kostnienie początkowo zazwyczaj dotyczy okolicy szkieletu osiowego, obręczy barkowej i biodrowej. Dla diagnostyki najwłaściwsze jest badanie MRI. W leczeniu stosuje sie niesteroidowe leki przeciwzapalne i glikokortykosteroidy. W badaniach klinicznych podaje się także leki wpływające na etiopatogenezę. Najważniejsza jest jednak profilaktyka.
Problematyka bólowa kręgosłupa u dorosłych jest powszechna społecznie, zróżnicowana przyczynowo, dyskusyjna diagnostycznie i kontrowersyjna leczniczo. Szczególnie niepokojący jest element leczenia, a głównie operacyjnego, zespołów bólowych kręgosłupa, co budzi zbyt często wątpliwości ze względu na nie tylko brak poprawy pooperacyjnej, ale nasilenie dolegliwości bólowych czy ubytkowych i to niestety nieodwracalnych. Możemy zadać sobie pytanie z czego wynika tak znaczna liczba powikłań? A może z tego, że operowany kręgosłup nie był pierwotną przyczyną jego zespołu bólowego? Może przyczyną bólu kręgosłupa było skrócenie kończyny dolnej, zaburzenie trójkąta miednicznego, zespół okołokrętarzowy i wiele innych powszechnie występujących elementów grawitacyjnych? Niestety na nieszczęście dla chorego, w badaniu rezonansem magnetycznym, który często chory wykonuje bez skierowania lekarskiego, znaleziono wypuklinę dyskową, pseudo dyskopatię i pseudo przyczynę i to wy- starczyło by chorego zoperować bez powodzenia. Sytuacja taka określana jest żargonowo „leczeniem obrazków”. Zatem Primum Non Nocere.
Złotym standardem leczenia choroby zwyrodnieniowej dużych stawów jest całkowita endoprotezoplastyka, która stanowi rozwiązanie przywracające mobilność i poprawiające jakość życia pacjenta. W obliczu wzrastającego odsetka młodych, sprawnych fizycznie pacjentów, którzy wymagają operacji endoprotezoplastyki stawu, podejście lecznicze wymaga dużej precyzji, aby sprostać indywidualnym oczekiwaniom dotyczącym funkcjonalności. Potrzeba ta napędza nieustanny proces optymalizacji techniki operacyjnej oraz doskonalenia stosowanych narzędzi i implantów. Wszystko po to, aby osiągnąć maksymalnie zadowalające efekty i zapewnić bezbolesną, nieograniczoną w żaden sposób ruchomość i aktywność stawu oraz wyeliminować ryzyko hipotetycznego niezadowolenia pacjenta po zabiegu. Dostosowany do indywidualnej anatomii pacjenta implant prezentuje geometrię, która umożliwia odtworzenie osi mechanicznej i kinematycznej oraz zapewnia stabilność poprzez zrównoważony ruch we wszystkich płaszczyznach. Wyważenie wymienionych elementów stanowi fundament osiągnięcia zadowalających wyników, zarówno dla pacjenta jak i operatora. Implant i blok tnący dostosowane do indywidualnej anatomii pacjenta, produkowane są na podstawie wcześniej przeprowadzonego badania tomografii komputerowej, co wychodzi naprzeciw oczekiwaniom szeroko pojętego sukcesu terapeutycznego. Przedoperacyjne planowanie osadzenia komponentów w miejscu stawu, umożliwia resekcję minimalnych fragmentów zmienionych chorobowo tkanek miękkich i kostnej, które są niezbędne do osiągnięcia satysfakcjonujących rezultatów, które nie ustępują w wyniku pooperacyjnym (obrazowym i klinicznym) standardowej metodzie. Co więcej badania sugerują, że wzrost zadowolenia pacjentów, objawiający się zmniejszeniem dolegliwości bólowych i zwiększeniem ruchomości stawu, koreluje z niwelacją występowania jatrogennych uszkodzeń oraz ograniczeniem resekcji tkanek. Idealne dopasowanie powierzchni produkowanego implantu z powodzeniem naśladuje naturalną kinematykę stawu kolanowego, osiągając duży postęp w porównaniu do techniki konwencjonalnej, w której brak przedoperacyjnego planowania, bazującego na tomografii komputerowej.
FlexiOss® to materiał kościozastępczy będący połączeniem fosforanu wapnia oraz kurdlanu. Kompozyt jest użyteczny w zabiegach z zakresu ortopedii i traumatologii narządu ruchu w uzupełnianiu pourazowych ubytków kości, miejscach zrostu opóźnionego i stawów rzekomych oraz innych będących obecnie w fazie badań i obserwacji. Badaniem objęto dotychczas 38 pacjentów operowanych w Klinice Traumatologii i Medycyny Ratunkowej Samodzielnego Publicznego Szpitala Kliniczego nr 1 w Lublinie. Po dobraniu odpowiedniej objętości wymaganej do uzupełnienia w danym przypadku funkcjonalne właściwości plastyczne kompozytu uzyskuje się poprzez nasączenie porowatych kształtek w krwi z miejsca operacyjnego lub w soli fizjologicznej. Materiał w zależności od potrzeb może być stosowany jako wypełnienie ubytku kości samodzielnie bądź wspomagająco w stabilizacji odłamów za pomocą implantów metalowych dobranych w zależności od danych wymagań. Trwające obserwacje przypadków leczonych z zastosowaniem biomateriału dają obiecujące wyniki i w konkretnych wskazaniach ukazują go jako przydatną alternatywę dla innych materiałów kościozastępczych aktualnie dostępnych na rynku medycznym. Rozszerzenie obecnych badań może wskazać zastosowanie w lokalizacjach innych niż kości długie oraz potencjał kompozytu, jako nośnika leków i substancji wspomagających gojenie kości.
Chód jest jedną z najbardziej zaawansowanych form lokomocji człowieka. WALKER VIEW to innowacyjny system do oceny i rehabilitacji chodu, który zapewnia globalne podejście do pacjenta. Zaawansowana technologia oraz czujniki w pasie bieżni dostarczają precyzyjnych i szczegółowych informacji dotyczących jakości chodu. Kamera 3D sczytuje obraz pacjenta i odtwarza jego sylwetkę na ekranie, dlatego nie są wymagane markery na ciele pacjenta. Ponadto fizjoterapeuta jest wspomagany gotowymi testami diagnostycznymi do analizy chodu, oceny wydolności funkcjonalnej i tolerancji wysiłku u pacjentów z różnymi schorzeniami. Po przeprowadzonym teście otrzymuje się raport zawierający parametry zakresów ruchomości poszczególnych stawów, nagranie z testu oraz analizę kinematyczną. System Smart Gravity umożliwia odciążenie pacjenta, aby zapewnić pełne bezpieczeństwo podczas terapii. Na podstawie testu i wyciągniętych wniosków z raportu można przeprowadzić indywidualnie dobraną terapię, która będzie skupiać się na poprawie poszczególnych parametrów chodu. Popełnienie błędu czułe oprogramowanie sygnalizuje bodźcem akustycznym. WALKER VIEW to jedna z najnowocześniejszych metod do szczegółowej i obiektywnej analizy chodu pacjenta, która w krótkim czasie dostarcza informacji na temat powstałych deficytów czy kompensacji ruchowych oraz pozwala stworzyć odpowiedni trening.
Wpływ chorób kręgosłupa na wyniki leczenia pacjentów kwalifikowanych do pierwotnej endoprotezoplastyki stawu biodrowego był dostrzegalny od wielu dziesiątek lat. Wraz z rozwojem wiedzy o endoprotezoplastyce zaczęto szukać powodów, dla których wyniki leczenia w tej grupie pacjentów były nieoptymalne. Jako iż choroby kręgosłupa, tak samo jak choroba zwyrodnieniowa stawów biodrowych, są coraz częściej spotykane u ludzi, niezbędna jest wiedza na temat ich wzajemnego oddziaływania. W tym kontekście, w szczególności ostatnimi laty, dużym zainteresowaniem cieszy się relacja miednica–kręgosłup w fazie statycznej, jak i dynamicznej. Poniższy artykuł ma na celu przybliżyć powyższe koncepcje i wzbogacić wiedzę o doświadczenia autorów.
Istotna rola witaminy D w funkcjonowaniu wielu układów organizmu ludzkiego została relatywnie dobrze poznana. Początkowo witamina ta wiązana była głównie z chorobami układu mięśniowo-szkieletowego, takimi jak krzywica i osteoporoza. Obecnie witamina D ma udokumentowane znaczenie niemal w każdej gałęzi medycyny. Obniżone jej stężenia zostały powiązane m.in. z licznymi chorobami autoimmunologicznymi, endokrynologicznymi, kardiologicznymi oraz dermatologicznymi. Również w ginekologii i położnictwie znaczenie witaminy D jest ogromne. Zainteresowanie witaminą D rośnie proporcjonalnie do liczby publikowanych badań i doniesień. Wytyczne licznych towarzystw naukowych obejmują coraz więcej wskazań do oznaczenia stężeń oraz ewentualnej suplementacji witaminy D. W artykule przedstawiono zarys szerokiego spektrum działań witaminy D ze szczególnym uwzględnieniem układu mięśniowo-szkieletowego, kryteriów diagnostycznych niedoborów oraz podstawowych wytycznych suplementacji. Rola witaminy D jest coraz lepiej poznawana, jednak wymagane są dalsze badania nad korelacją jej niedoborów z poszczególnymi jednostkami chorobowymi. Obecnie zainteresowaniem cieszą się publikacje dotyczące wpływu tej witaminy na wystąpienie oraz przebieg infekcji COVID-19.
Tendinopatia odnosi się do klinicznego rozpoznania bólu związanego z aktywnością, skutkującego pogorszeniem czynności ścięgien. W ciągu ostatnich kilku lat pojawiło się wiele badań klinicznych i dyskusji na ten temat, w których prezentowano nowe punkty widzenia. W tym artykule omówiony zostanie aktualny sposób myślenia o podstawach naukowych i leczeniu klinicznym tendinopatii, a w szczególności nowe odkrycia dotyczące gojenia się ścięgien, które są istotne dla patofizjologii tendinopatii. Omówiono również potencjalne nowe terapie w chorobach ścięgien.