Ultrasonografia (USG) w diagnostyce schorzeń narządu ruchu znana jest od ponad 30 lat. W jej rozwoju miały miejsce chwile wielkie – jak wypracowanie standardu badania przesiewowego w diagnostyce rozwojowej dysplazji stawu biodrowego – oraz chwile kontrowersji i rozczarowań, kiedy w środowisku ortopedów zajmujących się technikami artroskopowymi krytykowano metodę z powodu rozbieżności między wynikiem badania śródoperacyjnego i opisem badania USG kwalifikacyjnego do leczenia.
Dział: Wiedza praktyczna
W opracowaniu przedstawiono początki klasyfikacji zespołów bólowych kręgosłupa oraz okoliczności przyjęcia triady diagnostycznej przez gremium międzynarodowe, omówiono naturalny przebieg choroby w dyskopochodnych zespołach bólowych kręgosłupa obrazujący, że każdy kolejny epizod pogłębia się, aż w końcu choroba przechodzi w stan przewlekły. Zwrócono uwagę na praktyczny podział bólu na ból chemiczny i ból mechaniczny, z którego wynika, że obecność pierwszego stanowi realne ryzyko poważnej patologii u pacjenta. Przytoczono wyniki prac empirycznych badaczy oceniających reakcje tkanek przykręgosłupowych na bodźce nocyceptywne, uwzględniono wpływ zmian wstecznych krążka międzykręgowego w generowaniu bólu, jak również reakcje struktur kolagenowych na obciążenia oraz fakt, że wypuklina krążkowa na tym samym poziomie segmentalnym może kompresować różne nerwy rdzeniowe. Podkreślono znaczenie badania fizykalnego pacjenta w ustalaniu rodzaju zaburzeń biomechanicznych leżących u źródła jego objawów.
Raport Narodowego Funduszu Zdrowia (2023) podaje, że na osteoporozę w Polsce cierpi ok. 2 100 000 osób, 1 700 000 to kobiety. Odnotowujemy rocznie ok. 146 000 złamań niskoenergetycznych, w tym 30 000 złamań bliższego końca kości udowej. Leczonych farmakologicznie jest zaledwie 6–7% chorych. Ogólne zasady profilaktyki populacyjnej osteoporozy oraz prewencji wtórnej złamań są znane i stosunkowo proste, ale nie są wdrażane, co wymaga pilnych i skutecznych działań. O zdrowe, silne kości powinniśmy dbać od pierwszych tygodni życia do późnej starości. Optymalna podaż witaminy D i soli wapnia, dostosowana do wieku prawidłowa dieta oraz aktywność fizyczna, ćwiczenia stymulujące kościotworzenie i sprawność mięśni, unikanie używek i innych czynników ryzyka są podstawą działania. W przypadku starszych osób do zadań lekarzy i profesjonalistów zdrowia należy ocena ryzyka złamań, zwłaszcza u kobiet po menopauzie, lub też identyfikacja już dokonanych złamań niskoenergetycznych w celu dalszej diagnostyki i leczenia. W artykule przedstawiono zasady profilaktyki osteoporozy i złamań zgodne z aktualnymi rekomendacjami ekspertów.
W publikacji przedstawiono aktualne poglądy na temat reumatoidalnego zapalenia stawów, zwłaszcza seronegatywnej postaci choroby. Zwrócono uwagę na nie zawsze łagodniejszy przebieg tej postaci choroby, konieczność aktualizowanej w czasie diagnostyki różnicowej i wczesnego podjęcia terapii.
W artykule określono narzędzia badawcze zastosowane w pracy klinicznej, tj. skalę VAS, skalę Laitinena, wskaźnik NDI, wskaźnik ODI. Przedstawiono analizę chronologiczną zmiennej „nasilenie bólu” w skali VAS w porównywanych podgrupach, ocenę stopnia doświadczanego bólu określonego skalą Laitinena oraz zmiany stopnia niepełnosprawności pacjentów określonego wskaźnikami NDI i ODI w kolejnych interwałach czasowych badania klinicznego. Przedstawiono podsumowanie wyników z ocen porównawczych jednorodnych pod względem manifestacji klinicznej podgrup pacjentów z dyskopochodnymi zespołami bólowymi kręgosłupa leczonych dwiema różnymi metodami.
Zakażenie okołoprotezowe stawu ramiennego (ang. periprosthetic joint infection – PJI) jest ciężkim powikłaniem endoprotezoplastyki – leczenia, które pozostaje skuteczną metodą w różnych chorobach barku, takich jak wieloodłamowe złamania głowy kości ramiennej, zmiany wynikające z uszkodzenia pierścienia rotatorów czy choroba zwyrodnieniowa. Mimo że PJI stawu ramiennego nie jest częste, jest poważnym powikłaniem i często pomimo leczenia wiąże się z niezadowalającymi wynikami. Najczęściej identyfikowane mikroorganizmy w zakażeniach PJI stawu ramiennego to Staphylococcus aureus, gronkowce koagulazo-ujemne i Cutibacterium acnes. To kompilacja objawów klinicznych, badań obrazowych i laboratoryjnych pozwala podejrzewać PJI, ale ostateczna diagnoza często jest trudna. Dostępne są różne opcje leczenia, jednak nadal złotym standardem pozostaje wymiana dwuetapowa. Należy zwrócić uwagę, że aktualny stan wiedzy dotyczący PJI stawu ramiennego opiera się w większości na doniesieniach i badaniach dotyczących stawów biodrowego i kolanowego. Dlatego istnieje potrzeba większej liczby badań skupiających się na zakażeniach okołoprotezowych dokładnie stawu ramiennego. Pozwoli to na aktualizację wiedzy oraz wypracowanie odpowiednich zaleceń diagnostyczno-terapeutycznych.
Dane z piśmiennictwa i obserwacje kliniczne wykazują, że osteoporoza nie jest mitem. To, niestety, realia współczesności zagrażające licznymi powikłaniami. Istnieją zatem wskazania do odpowiedzialnego, wiarygodnego, wielospecjalistycznego i skutecznego jej leczenia. Praktycznie osteoporoza występuje w grupie geriatrycznej chorych, często obciążonych licznymi innymi chorobami. Z tego powodu wyzwanie lekarskie staje się znacznie większe. Jak leczyć, by nie zaszkodzić? Na szczególną uwagę zasługuje współistnienie cukrzycy, która swą podstępnością znacznie utrudnia bezpieczne postępowanie. Wyzwanie stanowią również złamania niskoenergetyczne, które mimo obniżonego potencjału osteogennego dają szansę zrostu, jeśli zostaną spełnione warunki zespoleń biologicznych (pozostawienie krwiaka międzyodłamowego) oraz biomechanicznych (dynamizacja zespolenia). Wspomaganie leczeniem farmakologicznym bisfosfonianami czy prolią jest obecnie nieodzowne.
Paluch sztywny to według definicji Światowej Organizacji Zdrowia choroba zwyrodnieniowa stawu śródstopno-paliczkowego I (MTP I). W początkowych stadiach choroby skuteczne jest leczenie nieoperacyjne, na które składają się rehabilitacja oraz leczenie farmakologiczne. W zaawansowanych postaciach konieczne jest leczenie operacyjne, w tym artrodeza (usztywnienie) stawu MTP I. Usztywnienie jest uważane za jedną z bardzo dobrych, przewidywalnych procedur medycznych, mających mocne podstawy naukowe. Odsetek zadowolonych pacjentów wynosi średnio 81—100%.
Większość pacjentów ortopedycznych zgłasza się do specjalisty głównie z powodu bólu. Dlatego grupą leków najczęściej stosowanych w ortopedii są niesteroidowe leki przeciwzapalne. Choć są skuteczne w opanowywaniu dolegliwości bólowych, mogą powodować uszkodzenia śluzówki przewodu pokarmowego. Aby temu zapobiec, warto zastosować skojarzoną farmakoterapię niesteroidowych leków przeciwzapalnych z lekami z grupy inhibitorów pompy protonowej. Niesteroidowe leki przeciwzapalne zmniejszają ilość wydzielanego kwasu w żołądku bez zmniejszania ilości jonów H+, przez co mogą bezpośrednio uszkadzać jego śluzówkę. Dodatkowo blokują produkcję prostaglandyn działających hamująco na wydzielanie soku żołądkowego i zwiększająco na wydzielanie śluzu. Uszkadzają naturalną barierę ochronną i powodują powstawanie wrzodów żołądka i dwunastnicy. IPP podnosi pH w żołądku, przez co zmienia warunki wchłaniania leków i działa negatywnie na absorpcję NLPZ, a w konsekwencji zmniejsza ich działanie przeciwbólowe i przeciwzapalne. Połączenie diklofenaku z omeprazolem w formie leku złożonego jest wskazane do objawowego leczenia reumatoidalnego zapalenia stawów, choroby zwyrodnieniowej stawów i zesztywniającego zapalenia stawów kręgosłupa u pacjentów z grupy zwiększonego ryzyka wystąpienia owrzodzeń żołądka i dwunastnicy po zastosowaniu niesteroidowych leków przeciwzapalnych. Właściwa gastroprotekcja poprzez stosowanie leków złożonych pozwoli zminimalizować ryzyko wystąpienia objawów ubocznych stosowania niesteroidowych leków przeciwzapalnych, jak również zapewni optymalne leczenie przeciwbólowe i przeciwzapalne, co przyczyni się do spowolnienia progresji zmian i destrukcji stawów.
Czas wakacji kojarzymy z piękną pogodą, aktywnym wypoczynkiem, a co za tym idzie – kontuzjami. Podawane doustnie niesteroidowe leki przeciwzapalne są skuteczne w leczeniu rozmaitych ostrych i przewlekłych stanów bólowych, ale ich stosowanie może wiązać się z poważnymi ogólnoustrojowymi działaniami niepożądanymi, które są skorelowane z terapeutycznymi poziomami leku w osoczu. W celu zminimalizowania częstotliwości występowania zdarzeń ogólnoustrojowych związanych z lekami, opracowano miejscowe preparaty niesteroidowych leków przeciwzapalnych. W przypadku bólu regionalnego preparaty miejscowe stanowią interesującą opcję leczenia, zwłaszcza u pacjentów ze współistniejącą chorobą przewlekłą, u których leki przeciwbólowe o działaniu ogólnoustrojowym mogą powodować poważne działania niepożądane. Stosowanie miejscowych leków przeciwzapalnych minimalizuje niekorzystne interakcje z innymi lekami przyjmowanymi przez pacjenta i pozwala im oddziaływać precyzyjnie na miejsce bólu. W przypadku sprayu preparat nanosimy na skórę poprzez rozpylenie go na bolące miejsce, co poprawia precyzję aplikacji. Ponadto spray umożliwia podawanie precyzyjnej dawki, bez ryzyka wyciskania zbyt dużej ilości leku, co może być problemem przy stosowaniu formy żelowej. Spray to również bardzo dobra alternatywa dla żeli dla osób aktywnych.
Choroba zwyrodnieniowa stawów (OA) jest najczęstszą przyczyną bólu i niepełnosprawności na świecie. Jedną z najczęstszych lokalizacji OA są stawy kolanowe. Choroba dotyczy głównie starszej populacji, jest częstą przyczyną ograniczeń czynnościowych i znacznego pogorszenia jakości życia. Jej leczenie jest złożone i trudne, wymaga stosowania różnych zachowawczych terapii niefarmakologicznych, przewlekłego podawania leków i zazwyczaj skutecznych interwencji chirurgicznych. Wśród aktualnie dostępnych rekomendacji eksperckich dotyczących leczenia choroby zwyrodnieniowej kolan istnieją zarówno podobieństwa, jak i różnice. Odmienne opinie dotyczą zwłaszcza stosowania wolno działających leków modyfikujących objawy OA (SYSADOA) w celu podstawowej, długotrwałej terapii OA stawów kolanowych. Pomimo często odmiennych opinii dotyczących przydatności tych leków grupa ekspertów europejskich (ESCEO) zdecydowanie zaleca podawanie leków z tej grupy: krystalicznego siarczanu glukozaminy lub siarczanu chondroityny w pierwszej linii długotrwałego, podstawowego leczenia choroby zwyrodnieniowej kolan. Autorzy tych rekomendacji jednocześnie zwracają uwagę, że istniejące na rynku preparaty dostępne bez recepty, podobne do SYSADOA, nie wykazują skuteczności terapeutycznej. Przegląd piśmiennictwa i doświadczenie własne wskazują, że taka opinia jest w pełni uzasadniona.
Dolegliwości bólowe barku są częstym problemem zawodowych piłkarzy ręcznych i tenisistów. Są to głównie urazy przeciążeniowe związane z wykonywaniem powtarzalnych i wielokrotnych ruchów. Fazy rzutu piłki oraz serwisu tenisowego są bardzo zbliżone, a ramię osiąga podobne wartości rotacji zewnętrznej (175–185°) i odwiedzenia w fazach wypadu (100–110°). Dynamika i ustawienie kończyny podczas rzutu lub serwisu z czasem mogą prowadzić do zmian biomechanicznych, takich jak ograniczenie rotacji wewnętrznej (GIRD) lub konflikt wewnętrzny. Zmiany te w sytuacjach znacznych przeciążeń mogą powodować ból oraz uszkadzanie struktur stawu ramiennego – uszkodzenia ścięgien rotatorów, niestabilność lub uszkodzenia w obrębie ścięgna głowy długiej mięśnia dwugłowego i górnego obrąbka (SLAP). Urazy ostre zdarzają się rzadziej i zwykle dotyczą piłkarzy ręcznych w sytuacji upadku na kończynę lub zablokowania jej podczas rzutu. Postępowanie wstępne to leczenie zachowawcze: odpoczynek, leczenie przeciwbólowe i przeciwzapalne oraz wprowadzanie programu usprawniania. Dalsze leczenie należy prowadzić w zależności od wyniku oceny klinicznej, biomechanicznej i funkcjonalnej. Leczenie operacyjne należy rozważyć w przypadku stwierdzenia trwałych uszkodzeń (badanie kliniczne + diagnostyka obrazowa) i niepowodzenia leczenia zachowawczego.