Dołącz do czytelników
Brak wyników

Z praktyki ortopedy , Otwarty dostęp

22 lipca 2018

NR 3 (Marzec 2016)

Wykorzystanie krioterapii w ortopedii

568

Krioterapia – zarówno miejscowa, jak i ogólnoustrojowa (kriokomora), ma od wielu lat pozytywne wyniki we wspomaganiu leczenia chorób narządu ruchu. Stosowanie terapii poprzez stymulację krążenia w miejscu schorzenia, dostarczanie przez organizm wzmożonych ilości katecholamin czy kortykosterydów wpływa pozytywnie na proces regeneracyjny tej okolicy. Uważa się, że skojarzone leczenie 
z wykorzystaniem krioterapii ma znaczenie w dochodzeniu do stanu zdrowia także u sportowców.
 

Rys historyczny

Krioterapia jest metodą leczniczą stosowaną od ok. 2500 r. p.n.e. Pierwotnie w starożytnym Egipcie zauważono, że stosowanie lodu czy zimnej wody do chłodzenia urażonych, obrzękniętych tkanek daje efekt zmniejszenia bólu i obrzęku. W czasach starożytnej Grecji Hipokrates zalecał stosowanie zimnych okładów w celu zmniejszenia obrzęku, krwawienia i bólu. Dopiero w ubiegłym wieku rozpoczęto pierwsze próby z rzeczywiście niskimi temperaturami, stosując ciekły azot do osiągnięcia efektu obniżenia temperatury poniżej -100°C. 

POLECAMY

Dlaczego krioterapia?

Krioterapia ma za zadanie z jednej strony niszczyć patologicznie zmienione tkanki, a z drugiej – stymulować regeneracyjne procesy fizjologiczne. Zadaniem techniki jest zmniejszenie stanu zapalnego, zmniejszenie bólu, stymulacja ukrwienia chorobowo zmienionego miejsca. 

Mechanizm działania

Procesy, które zachodzą w organizmie na skutek niskich temperatur przebiegają w kilku etapach. W pierwszej kolejności termoreceptory skórne poprzez układ współczulny powodują odruch ze strony naczyń w skórze i tkance podskórnej – dochodzi do ich zwężenia. Zmniejszenie przepływu krwi daje efekt obronny przed utratą ciepła, jednocześnie doprowadzając do zwolnienia metabolizmu w tkankach. Na skutek reakcji Lewisa dochodzi do wazodylatacji po ok. 5–10 minutach od momentu zwężenia naczyń [1]. Wtedy to następuje zwiększenie przepływu krwi (nawet czterokrotne) i utrzymuje się ono od dwóch do czterech godzin od wystawienia na działanie zimna. Uruchomieniu ulegają dwa rodzaje termogenezy – drżeniowa oraz bezdrżeniowa. Termogeneza drżeniowa jest efektem szybkich, nieskoordynowanych drobnych skurczów mięśniowych, na skutek których energia mechaniczna jest zamieniana w energię cieplną. Termogeneza bezdrżeniowa jest efektem termicznym zachodzącym w tkance tłuszczowej brunatnej, gdzie podczas utleniania substratów dochodzi do wytworzenia energii cieplnej [2]. Najbardziej podatne na reakcje naczynioruchowe są okolice kończyn górnych i dolnych, natomiast mało podatna jest skóra twarzy i głowy. Z drugiej strony bardzo duża liczba termoreceptorów znajduje się na skórze głowy.

Zimno podczas procesu krioterapii jest bodźcem wywołującym reakcje obronne organizmu. Pacjent w pierwszym etapie zaczyna odczuwać ciepło, co jest efektem skurczu naczyń krwionośnych. Następnie na skutek reakcji Lewisa dochodzi do znacznego rozszerzenia naczyń, nasilonego przepływu krwi, wzmożonego ukrwienia tkanek. W przypadku krioterapii miejscowej i ogólnoustrojowej dochodzi do lokalnego wzrostu poziomu hormonów i neuroprzekaźników (endorfiny, adrenalina, kortyzol) [3]. Z drugiej strony na skutek wychłodzenia organizmu dochodzi do zwolnienia impulsacji nerwowej, co powoduje relaksację mięśni. 

Krioterapia miejscowa

Krioterapia miejscowa najczęściej stosowana jest w przebiegu świeżych zmian pourazowych, a jej celem jest zmniejszenie dolegliwości bólowych, zmniejszenie procesu zapalnego, zmniejszenie obrzęku. Wpływa pozytywnie na zwiększenie zakresu ruchów w stawie oraz poprawia siłę mięśniową. Krioterapia wpływa korzystnie na okres rekonwalescencji także po zabiegach
operacyjnych.

Wskazania do krioterapii miejscowej:

  • świeże urazy (skręcenia, stłuczenia, zwichnięcia, uszkodzenia ścięgien, uszkodzenia więzadeł, ścięgien),
  • zmiany przeciążeniowe,
  • entezopatie,
  • dyskopatie,
  • dna moczanowa,
  • zesztywniające zapalenie stawów kręgosłupa,
  • łuszczycowe zapalenie stawów,
  • reumatoidalne zapalenie stawów,
  • choroby zwyrodnieniowe stawów.

Wymienia się także zalecenia w rehabilitacji pooperacyjnej – np. stymulacja osłabionych mięśni po endoprotezoplastyce stawu kolanowego; uważa się, że krioterapia oprócz przezskórnej stymulacji elektrycznej nerwów (TENS) i metod uciskowych wpływa łagodząco na ból [4].

Przeciwwskazania do krioterapii miejscowej:

  • aktywna choroba nowotworowa,
  • zmiany skórne (schorzenia ropne, świeże blizny, świeże rany),
  • zespół Reynauda,
  • zaawansowana miażdżyca,
  • niedokrwistość znacznego stopnia.

Krioterapia ogólnoustrojowa

Komory kriogeniczne umożliwiają dostosowanie temperatury w przedziałach od -100°C do -160°C. Istotnym elementem jest prawidłowe przygotowanie pacjenta do przeprowadzenia zabiegu (odpowiednia odzież ochronna, efektywne pozbycie się potu z powierzchni ciała przed wejściem do komory) oraz natychmiastowe rozpoczęcie kinezyterapii po zakończeniu schładzania. 

Uważa się, że proces krioterapii bez aktywności ruchowej po zabiegu nie sprzyja poprawie sprawności ruchowej.

Wskazania do krioterapii ogólnoustrojowej:

  • reumatoidalne zapalenia stawów,
  • zesztywniające zapalenie stawów kręgosłupa,
  • łuszczycowe zapalenie stawów,
  • zmiany zwyrodnieniowe stawów kręgosłupa,
  • zmiany zwyrodnieniowe stawów kolanowych,
  • zmiany zwyrodnieniowe stawów biodrowych,
  • bark zamrożony,
  • entezopatie (ostrogi piętowe, łokieć tenisisty),
  • dyskopatie,
  • rwa kulszowa,
  • neuralgie nerwów obwodowych,
  • dna moczanowa,
  • stwardnienie rozsiane,
  • choroba Parkinsona,
  • porażenie splotów i nerwów obwodowych,
  • porażenia połowicze,
  • stany po stłuczeniach, złamaniach,
  • stany po operacjach w obrębie narządu ruchu,
  • osteoporoza,
  • fibromialgia.

Przeciwwskazania do krioterapii ogólnoustrojowej:

  • klaustrofobia,
  • choroba Reynauda,
  • niedoczynność tarczycy,
  • alkohol,
  • neuroleptyki,
  • choroby zastawkowe serca,
  • zaawansowana niewydolność krążenia,
  • ostre choroby układu oddechowego,
  • aktywny proces nowotworowy,
  • ciąża.

Krioterapia a sport

W sporcie wyczynowym, podatnym na urazy, krioterapia zarówno w postaci kriokomory, jak i miejscowa, znajduje zastosowania nie tylko w leczeniu pooperacyjnym ale i w przypadku leczenia zachowawczego [5]. Wśród wskazań wymienia się: 

  • uszkodzenia mięśni (naciągnięcie, naderwanie włókien), 
  • uszkodzenia ścięgien (skręcenia, tendinopatie, entezopatie),
  • urazowe uszkodzenia chrząstki stawowej, chondromalacje,
  • zespoły przeciążeniowe (kolano biegacza, zapalenie rozcięgna podeszwowego, zespół mięśni tylnej grupy uda, zespół mięśni lędźwiowych),
  • zmęczeniowe złamania kości śródstopia.

Poza wskazaniami terapeutycznymi wymienia się wspomaganie treningów wyczynowych i siłowych czy regenerację powysiłkową.

Efekty krioterapii

Krioterapia jako element rehabilitacji medycznej stosowanej w leczeniu schorzeń narządu ruchu (pourazowych, przeciążeniowych, zwyrodnieniowych) i chorób o podłożu reumatoidalnym poza terapią samą w sobie wpływa pozytywnie na cały proces leczniczy [6]. Oprócz zmniejszenia dolegliwości bólowych dochodzi do zmniejszenia napięcia mięśniowego wokół zmienionych chorobowo stawów. 

W efekcie umożliwia to efektywne stosowanie rehabilitacji czynnej. Stymulacja tkanek do autoregeneracji poprzez wzmożenie ukrwienia ma bezpośredni związek z parametrami wykonywanego zabiegu – czasu trwania, szybkości schła-
dzania, osiągniętej różnicy temperatur, liczby powtórzeń.
 

Przypisy