Dołącz do czytelników
Brak wyników

Z praktyki ortopedy , Otwarty dostęp

23 lipca 2018

NR 1 (Styczeń 2016)

Kwas hialuronowy – wskazania i schemat leczenia w chorobie zwyrodnieniowej stawu kolanowego

0 255

Choroba zwyrodnieniowa stawu kolanowego jest zaburzeniem obejmującym uszkodzenie chrząstki stawowej ze stopniowym niszczeniem macierzy inicjowanej przez mikro- lub makrourazy aktywujące miejscowo przebiegający proces zapalny. W początkowym etapie choroba manifestuje się zmianami na poziomie molekularnym (zaburzenia metabolizmu tkankowego), następnie doprowadza do zmian anatomicznych i fizjologicznych w postaci degradacji chrząstki stawowej, przebudowy kości, formowania osteofitów, stanów zapalnych stawu i utraty prawidłowej funkcji stawu. Typowymi metodami leczenia zmniejszającymi dolegliwości w chorobie zwyrodnieniowej jest farmakoterapia doustna, miejscowa terapia przeciwzapalna, miejscowa suplementacja poprawiająca właściwości lepkosprężyste płynu stawowego hialuronianem sodu, co także zmniejsza tarcie powierzchni stawowych. Ostatecznym rozwiązaniem pozostaje endoprotezoplastyka. Ze względu na przeciwwskazania do stosowania leków doustnych oraz degeneracyjne działanie preparatów sterydowych podawanych miejscowo do stawu kolanowego zaleca się wiskosuplementację jako prewencję bólu. Istnieją liczne badania potwierdzające skuteczność stosowania hialuronianu sodu w dolegliwościach bólowych związanych z chorobą zwyrodnieniową stawu kolanowego. 

Chrząstka stawowa

Pokrywająca powierzchnię stawową chrząstka jest strukturą doskonale zaadaptowaną do przenoszenia dużych ciężarów przy jednoczesnym wykonywaniu ruchów pomiędzy poszczególnymi powierzchniami stawowymi. Podczas nacisku potrafi zmieniać swój kształt, wspomagając równomierny rozkład sił z zapewnieniem stabilności ruchu. Naturalne pokrycie płynem stawowym gwarantuje płynny ruch i poślizg. Niewielka zdolność do podziału przez chondrocyty powoduje, że uszkodzona powierzchnia chrząstki stawowej nie regeneruje się, zapewniając pełną funkcjonalność dostępną przed uszkodzeniem, lecz zastępowana jest tkanką włóknistą. Jedynie we wczesnym etapie, przy niewielkim uszkodzeniu, substytucja urazu dokonuje się poprzez wzmożoną aktywność chondrocytów. W zdrowym stawie zagregowane molekuły tworzą konglomeraty hialuronianu odpowiedzialne za sztywność i sprężystość chrząstki stawowej. Występujący 
w strukturze chrząstki kolagen typu II stanowi włóknisty składnik, którego przestrzenne ukonstytuowanie daje rusztowanie zarówno w warstwie powierzchownej, strukturze pionowej, jak i w okolicy podchrzęstnej kości. Zadaniem tej struktury jest utrzymanie w zwartej formie chrząstki stawowej podczas nacisku oraz zapobieganie odkształceniom. Pomiędzy poszczególnymi komponentami chrząstki stawowej dochodzi do znacznej interakcji, które w przypadku uszkodzenia powodują postępujące zmiany samej chrząstki. Oprócz mechanicznego uszkodzenia podobne zmiany mają tendencje do nasilania się z wiekiem, co powoduje rozwój choroby zwyrodnieniowej stawu. 
Degradacja chrząstki stawowej postępuje według poniższego schematu: 

  • zaburzenie stabilności stawu, 
  • miejscowy wzrost obciążenia, 
  • zwiększona sztywność chrząstki stawowej w obciążonej lokalizacji, 
  • uszkodzenie stan zapalny/włóknienie, 
  • ograniczenie bólowe/deformacyjne stawu,
  • sklerotyzacja kości w okolicy podchrzęstnej.

Płyn stawowy

Wewnętrzna powierzchnia torebki stawowej pokryta jest błoną maziową, która odpowiada za wytwarzanie płynu stawowego – lepkiej substancji zawierającej hialuronian. Odżywia on nieunaczynioną chrząstkę stawową. Zadaniem płynu stawowego jest lubrykacja i zapobieganie tarciu. Częściowo – poprzez właściwości adhezyjne – wspomagana jest także stabilizacja stawu. Ilość płynu w zdrowym stawie maziowym pozostaje stała, a jego ubytki są regenerowane.

Kwas hialuronowy

Kwas hialuronowy jest naturalnym składnikiem organizmu człowieka występującym w tkance łącznej, nabłonkowej czy nerwowej. W organizmie osoby ważącej 70 kg ok. 15 g stanowi hialuronian, który w 1/3 jest regenerowany każdej doby [1]. Odkryty w latach 30. XX w.kwas hialuronowy w płynie stawowym występuje w postaci o ciężarze 3000–4000 kD. Jego wytwarzanie odbywa się wewnątrz fibroblastów, które za pomocą białka MRP5 są transportowane przezbłonowo jako gotowy produkt do przestrzeni pozakomórkowej [2]. Kwas hialuronowy stanowi istotny składnik chrząstki stawowej w postaci płaszcza otaczającego komórkę chondrocytu, które w obecności białka HAPLN1 (ang. hyaluronic acid and proteoglycan link protein 1) łączą się ze sobą,tworząc formę zagregowaną odporną na ucisk. Wielkość tworzonych konglomeratów zmniejsza się z wiekiem w przeciwieństwie do ich liczby, która wraz ze starzeniem się ulega zwiększeniu [3].

Choroba zwyrodnieniowa stawu kolanowego

Choroba zwyrodnieniowa to najczęściej występująca choroba stawu prowadząca z czasem do niepełnosprawności oraz stopniowego obniżania jakości życia. Cechą zasadniczą choroby zwyrodnieniowej jest stopniowy zanik chrząstki stawowej, zmiany kostne w okolicy podchrzęstnej, stany zapalne błony maziowej oraz zmiany degeneracyjne w obrębie łąkotek [4]. Wiele badań prowadzonych w celu zrozumienia wczesnego etapu rozwoju choroby zwyrodnieniowej zakończyło się niepowodzeniem i nadal początkowe procesy powodujące rozwój choroby zwyrodnieniowej stawów nie są dokładnie wyjaśnione [5].

Do mechanizmów zapoczątkowujących ChZSK należy zaliczyć: uszkodzenie mechaniczne, czynniki dziedziczne oraz starzenie się organizmu. W początkowym etapie dochodzi do przerostu chrząstki, co powoduje jej zmiękczanie i stopniowe zwiększanie zawartości wody w wyniku utraty glikozaminoglikanów. Następuje aktywacja produkcji kolagenu typu II oraz proteoglikanów [6]. Ubytek glikozaminoglikanów w chrząstce zmniejsza jej odporność na ściskanie. W dalszym etapie wczesnego rozwoju choroby zwyrodnieniowej dochodzi do zwiększenia procesów katabolicznych oraz pojawiania się mediatorów stanu zapalnego, które także powodują degradację chrząstki. W następstwie tego procesu dochodz...

Artykuł jest dostępny dla zalogowanych użytkowników w ramach Otwartego Dostępu.

Jak uzyskać dostęp? Wystarczy, że założysz konto lub zalogujesz się.
Czeka na Ciebie pakiet inspirujących materiałów pokazowych.
Załóż konto Zaloguj się

Przypisy