Dołącz do czytelników
Brak wyników

Znaczenie mezoterapii w leczeniu bólu mięśniowo-szkieletowego

Artykuł | 20 lipca 2018 | NR 6
867

Mezoterapia powinna być włączona jako dodatkowa metoda w leczeniu zlokalizowanego bólu. Może ona działać poprzez dwa mechanizmy. Pierwszy jest wynikiem lokalnej farmakologicznej aktywności stosowanego leku. Drugi, wspierany przez mechaniczne stymulowanie, przez ukłucie igły powodującej aktywacją miejscowych receptorów i ich segmentalne odruchy. W mezoterapii można zastosować niesteroidowe leki przeciwzapalne (NLPZ), leki miorelaksujące, rozszerzające naczynia, kalcytoninę, steroidy, kolagen, witaminy i leki przeciwbólowe. Mezoterapię zaleca się głównie w następujących chorobach: zapalenie ścięgien, choroba zwyrodnieniowa, ból kręgosłupa L-S, ból szyi, uszkodzenie chrząstki i kości, uszkodzenie mięśni. Mezoterapia jest skuteczną i bezpieczną metodą leczenia bólu i powinna być popularna wśród lekarzy.
 

Rys historyczny

Leczenie nakłuciami igłą ma długą historię, a pierwsze wzmianki o zastosowaniu tej techniki pochodzą od Hipokratesa (400 lat p.n.e.), który nakłuwał kolcem z opuncji pacjenta z zespołem bolesnego barku.

POLECAMY

Leczenie bólu z zastosowaniem akupunktury jako element medycyny Chińskiej sięga ok. 2000 lat. Pierwszy opis mezoterapii powstał dzięki badaniom i zastosowaniu tej techniki przez francuskiego lekarza dr Michaela Pistora w 1948 r., który leczył ból poprzez infiltrację prokainą. Pistor przeprowadził pierwszy zabieg mezoterapii igłowej u pacjentów z niedosłuchem. Nie uzyskał poprawy słuchu, ale zaobserwował wyraźną poprawę w zakresie zmniejszenia dolegliwości bólowych stawów skroniowo-żuchwowych. Zachęcony wynikami wraz z uczniami zaczął stosować tę technikę w leczeniu migreny oraz innych przewlekłych zespołach bólowych. W 1958 r. opublikował w lokalnym czasopiśmie swoje wyniki, wprowadzając pojęcie „mezoterapii” jako metody leczenia, zaś w 1964 r. założył Francuskie Towarzystwo Mezoterapii.

Od tego czasu zapoczątkowano stosowanie tej techniki w leczeniu zespołów bólowych. Międzynarodowe Towarzystwo Mezoterapii skupia członków z 14 krajów świata. W 1975 r. Włoskie Towarzystwo Mezoterapii dokonało rzetelnej oceny naukowej tej metody na podstawie przeprowadzonych badan klinicznych. W 1987 r. francuska Akademia Medyczna uznała tę metodę leczenia za integralną część medycyny tradycyjnej. W 2005 r. powstało Polskie Towarzystwo Mezoterapii. Najszersze zastosowanie mezoterapii uzyskano w medycynie estetycznej, niemniej jednak warto wrócić do tej metody leczenia bólu w medycynie klasycznej.

Definicja mezoterapii

Mezoterapia to miejscowy zabieg medyczny polegający na dostarczeniu do skóry właściwych substancji leczniczych, regenerujących lub odżywczych. Zgodnie z postulatami Pistora: „mało, rzadko, w dobrze dobrane miejsca”, mezoterapia polega na podaniu preparatów w małych, ale skutecznych dawkach, w wybrane miejsca, cyklicznie. 

Podstawowe techniki stosowane w mezoterapii

W mezoterapii można stosować kilka technik iniekcji zależnych od kąta nachylenia igły i głębokości wkłucia. Do najczęstszych technik stosowanych głównie w kosmetologii należą: śródnaskórkowa, nappage i grudkowa. 

W leczeniu bólu najczęściej stosuje się nakłucia na głębokość 4 mm lub tzw. mezoperfuzję (głębokość 4 mm i głębiej). Czasami można stosować technikę mieszaną (tab. 1).

Tab. 1. Techniki nakłuć stosowane w mezoterapii igłowej

Typ iniekcji Głębokość wkłucia
Śródnaskórkowa < 1 mm
Grudkowa 1 mm
Nappage 2–4 mm
Punkt po punkcie 4 mm
Mezoperfuzja > 4 mm
Swoista systemowa  4 mm lub > 4 mm
Mieszana Różne głębokości

 

Do mezoterapii używa się igieł jednorazowych o długości 4–13 mm i grubości 27G, 30G i 32G. 

Wskazania do stosowania mezoterapii w medycynie klasycznej

Leczenie bólu:

  • choroba zwyrodnieniowa,
  • zespoły bólowe kręgosłupa,
  • zespoły przeciążeniowe,
  • tendinopatie,
  • fibromialgia,
  • zespół algodystroficzny,
  • zapalenie kaletki gęsiej stopki,
  • zespół cieśni kanału nadgarstka.

Leki stosowane w leczeniu bólu techniką mezoterapii:

  • niesteroidowe leki przeciwzapalne (NLPZ),
  • kalcytonina,
  • wersenian dwusodowy (EDTA),
  • miorelaksanty (baklofen, diazepam),
  • leki rozszerzające naczynia (pentoksyfilina),
  • lidokaina, mepiwakaina, prokaina,
  • kolagen,
  • glikokortykosteroidy (GKS),
  • witaminy z grupy B,
  • leki chondroprotekcyjne,
  • w wyjątkowych przypadkach przeciwbólowe leki opioidowe.

Zazwyczaj podaje się 0,10–0,20 ml preparatu na jedno wkłucie, zaś wkłucia są w odstępach 2–3 cm. Wkłucie powinno być dokonane szybko, zaś podane leku wolno.

Prawdopodobny mechanizm działania mezoterapii

Leczenie bólu z zastosowaniem mezoterapii polega na uruchomieniu dwóch mechanizmów – lokalnej stymulacji poprzez ukłucie igły oraz miejscowego działania podawanego leku. Wiadomo bowiem, że w wyniku ukłucia zostają pobudzone, podobnie jak w akupunkturze, receptory nocyceptywne oraz zwiększa się ilość wydzielanych endorfin. Z drugiej strony klasyczny lek podany do skóry właściwej osiąga większe stężenie w miejscu podania niż w przypadku, a jego stężenie utrzymuje się znacznie dłużej niż przy podaniu domięśniowym [1].

Na podstawie badań naukowych udowodniono, że przy zastosowaniu mezoterapii podawany lek uzyskuje większe stężenie terapeutyczne w miejscu podania, a jego działanie jest znacznie dłuższe niż przy podawaniu domięśniowym (tab. 2) [2].

Tab. 2. Poziom prokainy (%) po podaniu techniką mezoterapii i po podaniu takiej samej dawki domięśniowo

Czas (godziny) Mezoterapia Podanie do mięśniowe
0 100 100
0,5 74,8 1,6
1.0 41,9 stężenie nieoznaczalne
2,0 32,2 stężenie nieoznaczalne

 

Skuteczność mezoterapii w leczeniu bólu w chorobie zwyrodnieniowej zostało potwierdzone w wielu badaniach naukowych, w których brało udział 1491 pacjentów [3–7]. 

Wskazania do zastosowania mezoterapii w leczeniu bólu mięśniowo-szkieletowego:

Wskazaniami do zastosowania mezoterapii w leczeniu bólu mięśniowo-szkieletowego są: 

  • brak skuteczności dotychczasowych metod terapii,
  • przeciwwskazania lub ograniczone wskazania do stosowania ogólnego NLPZ, GKS lub innych powszechnie stosowanych w leczeniu bólu.

Największą zaletą mezoterapii jest osiągnięcie dobrego efektu przeciwbólowego po zastosowaniu dużo mniejszych dawek leków i ich działaniu miejscowym, co w znacznym stopniu redukuje możliwość wystąpienia objawów niepożądanych. Wykazano, że w leczeniu ostrego bólu kręgosłupa lędźwiowego, tzw. rwy kulszowej, po zastosowaniu mezoterapii redukuje się globalną dawkę GKS i ketoprofenu o połowę, uzyskując ten sam efekt terapeutyczny (ryc. 1) [8].

Taką samą skuteczność mezoterapii udokumentowano również w przypadku leczenia przewlekłego bólu kręgosłupa [9].

Ryc.1 Porównanie dawek glikokortykosteroidów i ketoprofenu w leczeniu rwy kulszowej przy zastosowaniu konwencjonalnych metod leczenia i mezoterapii

Ryc. 2 Schemat leczenia przeciwbólowego z zastosowaniem NLPZ /lekiem przeciwbólowym i/lub miorelaksantem.

Podstawową zasadą leczenia bólu metodą mezoterapii jest szybkie zniesienie odczuwanego bólu poprzez częste iniekcje (2 × w tygodniu), a następnie wydłużanie przerw w nakłuciach w celu utrzymania efektu przeciwbólowego oraz zapobiegania nawrotom bólu, zgodnie z algorytmem (ryc. 2) [10].

Dzięki uzyskaniu skuteczności w leczeniu bólu, jak przy podawaniu ogólnym GKS czy NLPZ, mezoterapia może być z powodzeniem stosowana u osób starszych > 65. roku życia, u których często występują przeciwwskazania do stosowania tego typu leków. Dodatkowo można zastosować preparaty działające skutecznie przeciwbólowo, które nie mają takiego działania przy podawaniu ogólnym, jak np. pentoksyfilina szeroko stosowana we Francji w leczeniu bólu w mezoterapii [11] czy kolagen bezpieczny dla chorych z licznymi schorzeniami internistycznymi.

Ze względu na wysoką skuteczność i duży profil bezpieczeństwa mezoterapia powinna być szerzej stosowana w leczeniu bólu miejscowego przez lekarzy wielu specjalności, w tym przez lekarzy rodzinnych [12].

Inne udokumentowane wskazania do zastosowania mezoterapii

Zapalenie kaletki gęsiej stopki

Badanie kliniczne porównujące skuteczność diklofenaku podawanego w dawce 25 mg w 1 ml 3 × w tygodniu metodą mezoterapii vs 50 mg dziennie doustnie przez 3 tygodnie wykazało zmniejszenie dolegliwości bólowych w obu grupach chorych, ale tylko w grupie chorych leczonych mezoterapią w badaniu ultrasonograficznym (USG) wykazano zmniejszenie się objawów stanu zapalnego [13].

Zespół cieśni kanału nadgarstka

Zespół cieśni kanału nadgarstka wymaga leczenia operacyjnego. Bardzo zachęcająco zapowiadają się wstępnie opublikowane wyniki leczenia zespołu cieśni kanału nadgarstka z zastosowaniem mezoterapii. U 21 chorych z rozpoznanym zespołem cieśni kanału nadgarstka z typowymi objawami i charakterystycznymi zmianami w elektromiografii (EMG) wykonano mezoterapię z użyciem mieszanki: lignokaina 10 mg, ketoprofen 80 mg, nikotynian ksantynolu (pochodna witaminy P) 100 mg, cyjanokobalamina 1000 mcg oraz woda iniekcyjna. 

Po roku obserwacji u 17 chorych zaobserwowano całkowite wycofanie się bólu i objawów neurologicznych związanych z zespołem cieśni kanału nadgarstka [14].

Zespół bolesnego barku w przebiegu odkładania się kryształów pirofosforanu wapnia

Depozyty pirofosforanu wapnia w ścięgnach pierścienia rotatorów powodują odczyn zapalny z dużym zespołem bólowym. Standardowe leczenie oparte jest na ogólnym stosowaniu NLPZ, leków przeciwbólowych i rehabilitacji, a w przypadku braku skuteczności miejscowego podawania GKS lub leczenia operacyjnego. Analizie poddano 80 chorych z udokumentowanymi zwapnieniami w obrębie ścięgien ścieni rotatorów w badaniu rentgenograficznym (RTG), u których utrzymywały się silne dolegliwości bólowe mimo stosowanego dotychczas leczenia: NLPZ, fizykoterapia ultradźwięki, laseroterapia i ćwiczenia. Dokonano analizy porównawczej dwóch grup (po 40 chorych w każdej) – jednej leczonej placebo, drugiej poddanej mezoterapii 1 × w tygodniu przez 3 tygodnie z użyciem 1 ml wersenianu dwusodowego EDTA oraz 15-minutowej pulsacyjnej ultrasonografii 5 × w tygodniu przez 3 tygodnie z użyciem 15-procentwego EDTA wymieszanego z żelem do USG. Oceniano chorych po 1 tygodniu i po roku od zakończenia terapii. W grupie chorych leczonych placebo 8 chorych nie zakończyło obserwacji z powodu wybitnego zaostrzenia dolegliwości bólowych i konieczności podania GKS u 5 chorych, a u 3 chorych leczenia operacyjnego. Całkowite wycofanie się zwapnień widocznych w RTG zaobserwowano u 62,5%, a częściowe u 22,5% chorych w grupie leczonej mezoterapią. W grupie placebo zaobserwowano tylko częściowe wycofanie się zwapnień u 15% chorych [15].

Możliwe powikłania

Powikłania po mezoterapii obserwuje się niezwykle rzadko. Do najczęstszych należy: lekki rumień w miejscu wkłucia, krwawienie z miejscu wkłucia, krwiaki, odczyn alergiczny, niewielki i przejściowy ból, infekcje (wtórne) i przebarwienia skóry. 

Przeciwwskazania do mezoterapii

Do przeciwwskazń do mezoterapii należą:

  • ciąża, okres karmienia piersią,
  • alergia, uczulenie na składniki zawarte w preparatach lub środkach przeciwbólowych,
  • cukrzyca źle kontrolowana,
  • opryszczka i inne wirusowe, grzybicze i bakteryjne infekcje skóry, 
  • leczenie przeciwzakrzepowe.

Piśmiennictwo

  1. Di Cesare A., Giombini A., Di Cesare M., Ripani M., Vulpiani M.C., Saraceni V.M. Comparison between the effects of trigger point mesotherapy versus acupuncture points mesotherapy in the treatment of chronic low back pain: a short term randomized controlled trial. Complement Ther Med. 2011; 19 (1): 19–26.
  2. Bingalia L., Marconi P., Pitzurra M. The diffusion of intradermaily administered procaine. J Mestoher. 1981; 1: 15–28.
  3. Ruggeri F., Bartoletti C.A., Maggiori S. Clinical results of the multicenter expertimentation. J Mesother. 1981; 1: 50–52.
  4. Colombo I., Cigolini M., Combi F. Clinical results of the multicentric exoertimentation. J Mesother. 1981; 1: 53–59.
  5. Saraceni V., Palieri G., De Pedfis M. Clinical results of the multicentric experimentation. J Mestother. 1981; 1: 60–63.
  6. Piantoni D., Cotichelli F., Di Gianvito P. Clinical results of the multicentric experimentation. J Mestother. 1981; 1: 60–63.
  7. Pezone A.S., Villa L., Martini D. Clinical results of the multicentric experimentation. J Mestother. 1981; 1: 64–66.
  8. Costantino C., Marangio E., Coruzzi G. Mesotherapy versus Systemic Therapy in the Treatment of Acute Low Back Pain: A Randomized Trial. Evidence-Based Complementary and Alternative Medicine. 2011; 2011. pii: 317183.
  9. Senara S.H. et al. Value of Mesotherapy for Treatment of Chronic Low Back Pain: A Randomized Trial. Ann Rheum Dis. 2015: 74: 418–423.
  10. Mammucari M., Gatti A., Maggiori S. et al. Role of Mesotherapy in Musculoskeletal Pain: Opinions from the Italian Society of Mesotherapy. Evidence-Based Complementary and Alternative Medicine. 2012; 2012: 436959. 
  11. Adelson H. French Mesotherapy for the treatment of pain. AJM. 2005; 4 (57): 21–24.
  12. Mammucari M., Maggiori E., Lazzari M., Natoli S. Hould the General Practitioner Consider Mesotherapy (Intradermal Therapy) to Manage Localized Pain? Pain Ther. 2016; 5: 123–126. 
  13. Sagginiun R., Di Dtefano A., Dodaj I. et al. Pes Anserine Bursitis in Symptomatic Osteoarthritis Patients: A Mestotherapy Treatment Study. The Journal of Altertnative and Complementary Medicine. 2015; 21 (8): 480–484.
  14. Confori G., Capone L., Corra S. Intradermal Therapy (Mrsotherapy) for the Treatment of Acute Psin in Carpal Tunnel Syndrome: A Preliminary Study. The Korean Jornal of Pain. 2014; 27 (1): 49–53.
  15. Cacchio A.S., De Blasis E., Desiati P. et al. Effectiveness of treatment Calcific Tendinitis of the SDhoukder by Disodium EDTA. Arthritis & Rheumatism (ASrthritis Care & Research). 2009; 61 (1): 84–91.

Przypisy