Dołącz do czytelników
Brak wyników

Serwis Replantacyjny

Artykuł | 23 lipca 2018 | NR 1
267

Urazy o charakterze amputacji całkowitej lub częściowej stanowią duże zagrożenie nie tylko dla funkcji samej kończyny, ale również całego organizmu. Aby móc w jak najlepszy sposób udzielić pomocy poszkodowanym, w 2010 r. Polskie Towarzystwo Chirurgii Ręki utworzyło Serwis Replantacyjny. Początkowo w jego skład wchodziły trzy ośrodki: Klinika Chirurgii Ogólnej i Chirurgii Ręki Pomorskiego Uniwersytetu Medycznego w Szczecinie, Ośrodek Replantacji Kończyn, Mikrochirurgii, Chirurgii Ręki i Chirurgii Ogólnej w Trzebnicy oraz Klinika Chirurgii Ręki Uniwersytetu Medycznego w Poznaniu. W 2013 r. do programu dołączyło Małopolskie Centrum Oparzeniowo-Plastyczne w Krakowie, a do końca 2015 r. dodatkowo Katedra i Klinika Ortopedii i Traumatologii Narządu Ruchu Gdańskiego Uniwersytetu Medycznego i Oddział Chirurgii Ręki w Elbląskim Szpitalu Specjalistycznym.

Cel: Opisanie funkcjonowania Serwisu Replantacyjnego. Przedstawienie algorytmu pokazującego, w jaki sposób zabezpieczyć chorego i amputowaną część kończyny oraz jak dokonać zgłoszenia i przekazania pacjenta do ośrodka pełniącego dyżur replantacyjny. 

W Polsce każdego dnia dochodzi do urazu o charakterze amputacji w obrębie kończyny górnej. Są to urazy bardzo okaleczające oraz znacznie ograniczające funkcję kończyny, a co za tym idzie – znacząco wpływające na spadek jakości życia pacjentów. Urazy te wymagają wysoce specjalistycznego zaopatrzenia mikrochirurgicznego. Aby móc udzielić jak najlepszej pomocy poszkodowanym, w 2010 r. Polskie Towarzystwo Chirurgii Ręki utworzyło Serwis Replantacyjny. Początkowo w jego skład wchodziły trzy ośrodki: Klinika Chirurgii Ogólnej i Chirurgii Ręki Pomorskiego Uniwersytetu Medycznego w Szczecinie, Ośrodek Replantacji Kończyn, Mikrochirurgii, Chirurgii Ręki i Chirurgii Ogólnej w Trzebnicy oraz Klinika Chirurgii Ręki Uniwersytetu Medycznego w Poznaniu. W 2013 r. do programu dołączyło Małopolskie Centrum Oparzeniowo-Plastyczne w Krakowie, a do końca 2015 r. dodatkowo Katedra i Klinika Ortopedii i Traumatologii Narządu Ruchu Gdańskiego Uniwersytetu Medycznego i Oddział Chirurgii Ręki w Elbląskim Szpitalu Specjalistycznym. Wymienione jednostki pełnią na zmianę ogólnopolskie całodobowe dyżury każdego dnia w miesiącu. Aktualny plan Serwisu Replantacyjnego dostępny jest na stronie Polskiego Towarzystwa Chirurgii Ręki: www.thehand.pl. 

Postępowanie w przypadku amputacji 

Aby stworzyć jak najlepsze warunki dla powodzenia operacji replantacji, niezmiernie ważne jest prawidłowe postępowanie z poszkodowanym od samego momentu urazu. Będąc na miejscu zdarzenia, należy ocenić i zabezpieczyć podstawowe czynności życiowe pacjenta. W następnej kolejności ranę przykryć opatrunkiem, a na duże krwawienie założyć opatrunek uciskowy. Nie powinno się stosować stazy ani kleszczyków naczyniowych, aby nie uszkodzić naczyń. Część amputowaną należy owinąć jałową gazą, a w przypadku dużego zabrudzenia uprzednio przepłukać jałową solą fizjologiczną, okryć wilgotnymi gazikami, a następnie zamknąć szczelnie w worku. Na koniec worek ten zanurzyć w pojemniku wypełnionym wodą z kostkami lodu, aby temperatura schłodzenia wynosiła ok. 4°C (tab. 1). Nie wolno dopuścić do zamarznięcia lub maceracji amputowanej części kończyny. Tak zabezpieczonego chorego i część amputowaną trzeba przetransportować transportem medycznym do najbliższego szpitalnego oddziału ratunkowego. Tam lekarz specjalista chirurg lub ortopeda powinien zebrać wywiad i zapytać, czy pacjent wyraża zgodę na dalsze postępowanie. Kolejno należy ocenić kikut i amputat, wykonać diagnostykę rentgenograficzną (RTG) i dokumentację fotograficzną obydwu okolic. Nie powinno się koagulować ani podwiązywać naczyń. Amputowany fragment należy utrzymywać w schłodzeniu. Następnie lekarz specjalista kontaktuje się z jednostką pełniącą dyżur replantacyjny. Musi być przygotowany na udzielenie odpowiedzi na pytania o stan chorego, wiek, mechanizm, poziom i rozległość amputacji (tab. 2 i 3), towarzyszące urazy, czas i rodzaj niedokrwienia, choroby przewlekłe, pobierane leki, wykonywaną pracę, nałogi. Lekarz dyżurny poprosi o przesłanie dokumentacji fotograficznej oraz RTG za pośrednictwem MMS lub mailowo i zadecyduje, czy przejmie leczenie pacjenta. Jeżeli decyzja będzie pozytywna, trzeba bezpiecznie i jak najszybciej przetransportować chorego razem z amputowaną kończyną do ośrodka replantacyjnego. Jeśli odległość lub szacowany czas transportu jest za długi, należy skorzystać z Lotniczego Pogotowia Ratunkowego (tel. 022 229 99 99). Przed wysłaniem pacjenta należy przygotować go do operacji: oznaczyć grupę krwi, wykonać badania: morfologię krwi, czas krwawienia i krzepnięcia, elektrolity, kreatyninę i RTG klatki piersiowej. W momencie ustalenia godziny dotarcia pacjenta w miejsce docelowe należy powiadomić o tym ośrodek replantacyjny, aby ten odpowiednio wcześniej zwołał zespół dyżurny i był gotów do operacji natychmiast po przybyciu chorego. Jeżeli natomiast lekarz dyżurny ośrodka replantacyjnego stwierdzi, że nie ma wskazań do wykonania replantacji/rewaskularyzacji lub że nie ma możliwości zoperowania pacjenta z innych powodów, pacjent powinien zostać zaopatrzony w ośrodku, do którego trafił pierwotnie lub w najbliższym, który ma taką możliwość. 

Zdj. 1A–B - Awulsyjna skośna amputacja kciuka. Brak wskazań do replantacji

Zdj. 2A–B - Rany szarpane po wybuchu materiału pirotechnicznego w szklanym naczyniu tr...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 4 wydaia czasopisma "Praktyczna Ortopedia i Traumatologia"
  • Nielimitowany dostęp do całego archiwum czasopisma
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy