Dołącz do czytelników
Brak wyników

Okołooperacyjna terapia bólu u pacjentów w chirurgii urazowo-ortopedycznej – co wiemy w 2017 r.

Artykuł | 20 lipca 2018 | NR 6
199

Leczenie bólu u pacjentów po zabiegach operacyjnych jest jednym z istotniejszych standardów klinicznych. Zarówno właściwa ocena, jak i dobór terapii muszą opierać się na monitorowaniu bólu oraz racjonalnym doborze analgetyków. Jak wskazuje praktyka, nie zawsze aspekty te są uwzględniane, stąd też warto uporządkować aktualną wiedzę na ten temat i temu właśnie ma służyć niniejsza praca.
 

Ból pooperacyjny jest wywołany przez śródoperacyjne uszkodzenie tkanek/narządów. Jego natężenie i zasięg są z reguły proporcjonalne do rozległości zabiegu operacyjnego. Ból pooperacyjny pojawia się wtedy, gdy przestaje działać śródoperacyjna analgezja, a jego źródłem są uszkodzone tkanki powierzchniowe (skóra, tkanka podskórna, błony śluzowe), jak również struktury położone głębiej (mięśnie, powięzie, więzadła, okostna). W przypadku dużego urazu, poza bólem somatycznym powierzchniowym i głębokim, pojawia się również komponent trzewny bólu pooperacyjnego wywołany zarówno przez skurcz mięśni gładkich, spowodowany zgniataniem, rozciąganiem struktur trzewnych, pociąganiem oraz skręceniem krezki, jak i zmianami zapalnymi.

Ból pooperacyjny jest „samoograniczającym się zjawiskiem” o największym natężeniu w pierwszej i drugiej dobie pooperacyjnej, a znacznie mniejszym w trzeciej lub czwartej dobie po zabiegu. 

Na stopień odczuwania bólu przez chorego wpływa:

  • lokalizacja zabiegu, 
  • rozległość zabiegu, 
  • stopień traumatyzacji tkanek, 
  • kierunek cięcia skórnego, 
  • stosowanie w okresie okołooperacyjnym techniki analgezji.

Prawidłowe postępowanie z bólem pooperacyjnym znacząco zmniejsza zachorowalność okołooperacyjną, w tym liczbę powikłań pooperacyjnych, czas i koszty hospitalizacji [1–3]. 

Racjonalna terapia bólu w chirurgii urazowo-ortopedycznej polega na odpowiedniej organizacji leczenia bólu i stosowaniu najbardziej skutecznych metod analgezji. Zasady te zakładają:

  • uczestnictwo personelu medycznego w szkoleniach z zakresu uśmierzania bólu pooperacyjnego,
  • prowadzenie oceny natężenia bólu u wszystkich operowanych pacjentów co najmniej cztery razy na dobę,
  • informowanie pacjentów przed zabiegiem o możliwościach i metodach uśmierzania bólu pooperacyjnego,
  • prowadzenie dokumentacji dotyczącej pomiarów bólu i zastosowanego postępowania zgodnie z rekomendacjami uśmierzania bólu,
  • monitorowanie ewentualnych działań niepożądanych zastosowanego leczenia na specjalnym formularzu zgłaszania działań niepożądanych leków [1–3].

Zmienna wrażliwość bólowa i analgezja zależy od wielu powiązanych ze sobą czynników, takich jak: wiek, płeć, rasa, strach, depresja, uwarunkowania genetyczne, hormonalne, behawioralne oraz aktywność endogennych opioidów. Wyniki wielu badań potwierdzają, że ważnym czynnikiem generującym reakcję mózgu na ból jest płeć. Jest to powiązane m.in. z odmiennymi stężeniami hormonów płciowych we krwi, uwarunkowaniami genetycznymi, różnym przewodzeniem bodźców bólowych w ośrodkowym układzie nerwowym, różną farmakodynamiką i farmakokinetyką analgetyków [4].

Kategorie zabiegów operacyjnych 

Wybór metody postępowania przeciwbólowego w okresie pooperacyjnym zależy przede wszystkim od rodzaju i zakresu zabiegu ortopedycznego, który można przyporządkować do jednej z czterech kategorii [1–3, 5]:

  • Kategoria I. Zabiegi operacyjne połączone z niewielkim urazem tkanek. Spodziewany poziom natężenia bólu w okresie pooperacyjnym wynosi < 4 punkty w skali NRS (numerical rating scale), a czas trwania dolegliwości bólowych jest zazwyczaj krótszy niż trzy dni.
  • Kategoria II. Zabiegi operacyjne połączone z miernym urazem tkanek. Spodziewany poziom natężenia bólu w okresie pooperacyjnym wynosi > 4 punkty w skali NRS, a czas trwania dolegliwości bólowych jest zazwyczaj krótszy niż trzy dni.
  • Kategoria III. Zabiegi operacyjne połączone ze znacznym urazem tkanek. W tej grupie mieszczą się zabiegi operacyjne, kiedy spodziewany poziom natężenia bólu w okresie pooperacyjnym wynosi > 4 punkty w skali NRS, przy czym czas trwania dolegliwości bólowych w okresie pooperacyjnym jest dłuższy niż trzy dni.
  • Kategoria IV. Zabiegi operacyjne połączone z rozległym urazem tkanek. W tej grupie mieszczą się zabiegi operacyjne dotyczące jednoczasowo więcej niż jednej jamy ciała oraz zabiegi rekonstrukcyjne po znacznych urazach. Spodziewany poziom natężenia bólu w okresie pooperacyjnym wynosi > 6 punktów w skali NRS, przy czym czas trwania dolegliwości bólowych w okresie pooperacyjnym jest dłuższy niż 7 dni.

Tab. 1. Charakterystyka grup leków przeciwbólowych stosowanych w chirurgii urazowo-ortopedycznej

Tab. 2. Charakterystyka poszczególnych leków przeciwbólowych stosowanych po zabiegach w chirurgii urazowo-ortopedycznej

Zasady terapeutyczne leczenia bólu pooperacyjnego

Uśmierzanie bólu pooperacyjnego w ortopedii opiera się na trzech głównych zasadach te...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 4 wydaia czasopisma "Praktyczna Ortopedia i Traumatologia"
  • Nielimitowany dostęp do całego archiwum czasopisma
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy