Dołącz do czytelników
Brak wyników

Z praktyki ortopedy

4 lipca 2018

NR 8 (Kwiecień 2017)

Niezdenaturowany kolagen typu II w chorobie zwyrodnieniowej stawów

0 368

Niezdenaturowany kolagen typu II jest od lat stosowanym suplementem diety wspomagającym leczenie choroby zwyrodnieniowej stawów. Jego przyjmowanie budzi kontrowersje, jednak prowadzone badania udowadniają zasadność włączania preparatu do terapii. W artykule omówiono leczenie choroby zwyrodnieniowej stawów z zastosowaniem kolagenu typu II  na podstawie przeglądu badań.

Choroba zwyrodnieniowa

Choroba zwyrodnieniowa stawów dotyka coraz większą część społeczeństwa. Wydłużający się czas życia i mała ilość ruchu stwarzają sprzyjające okoliczności dla rozwoju choroby. Chrząstka stawowa stanowiąca wieńczącą kość strukturę narażona jest na nacisk, wstrząsy oraz ciągły ruch ślizgowy trących o siebie powierzchni stawowych. Zaburzenia w jej prawidłowej strukturze doprowadzają do rozwoju zmian zwyrodnieniowych. Strukturę tę stanowią chondrocyty oraz macierz, w której są zawieszone (90% masy). Składnikami budulcowymi macierzy są głównie woda (powyżej 65%), białka i lipidy, a spośród białek należy wymienić przede wszystkim kolagen oraz proteoglikany.

Ze znanych ponad 20 różnych rodzajów kolagenu dominują typy od I do XII. Przestrzenna sieć kolagenowa daje rusztowanie zapewniające odporność chrząstki na ściskanie i rozciąganie [1]. 

Zaburzenia kongruencji stawu powodowane przez nieprawidłowość osi mechanicznej czy wzmożoną niesta-
bilność stanowią oprócz procesów zapalnych, zmian w płynie stawowym (ilościowych i jakościowych) przyczynek do rozwoju zmian zwyrodnieniowych.

Proces zapalny powoduje destrukcję chrząstki stawowej i prowadzi do utraty stabilności chrząstki, jej przebudowy i włóknienia. W dalszym etapie dochodzi do sklerotyzacji kości w okolicy podchrzęstnej. Istotą zmian zwyrodnieniowych jest to, że proces nie toczy się tylko w obrębie chrząstki stawowej, ale obejmuje cały staw (podchrzęstna warstwa kości, błona maziowa, torebka stawowa itd.).

W patomechanizmie włóknisty składnik chrząstki stawowej – kolagen typu II – uzyskuje przewagę ilościową nad pozostałymi składnikami przestrzennej struktury elastycznej chrząstki stawowej (zagregowane konglomeraty hialuronianu, glikozaminoglikany), powodując spadek elastyczności. Jak wskazują wyniki badań, istnieje związek pomiędzy markerami tkankowego stanu zapalnego a postępem choroby zwyrodnieniowej stawów [2].

Kolagen typu II jako jeden z podstawowych budulców chrząstki stawowej w przypadku zaburzeń glikozylacji może prowadzić do pobudzania autoimmunologicznego procesu zapalnego przeciwko kolagenowi typu II [3, 4]. Budowanie tolerancji immunologicznej poprzez podawanie niepatogennych antygenów może prowadzić do zahamowania odpowiedzi, która jest skierowana przeciwko danemu antygenowi [5]. Jednocześnie budowanie tolerancji immunologicznej powoduje wyhamowanie reakcji patologicznej. 

Immunizacja doustna

Droga pokarmowa dostarczania antygenu uruchamia proces budowania immunokompetencji w obrębie tkanki limfatycznej przewodu pokarmowego (gut-associated lymphoid tissue – GALT). Istotną rolę w tym procesie odgrywają kępki Peyera, gdyż zawierają w swojej strukturze liczne komórki o właściwościach tolerogenicznych (np. limfocyty T regulatorowe produkujące m.in. interleukinę 10, która wykazuje silne działanie immunosupresyjne) [6]. Treg wraz z komórkami dendrytycznymi mają istotne znaczenie w procesie rozwoju tolerancji immunologicznej wywoływanej małymi dawkami antygenu. W modelach zwierzęcych u myszy indukowano zapalenie stawu poprzez podawanie drogą iniekcji kolagenu, wywołując w ten sposób zmiany podobne do występujących w przebiegu reumatoidalnego zapalenia stawów. Następnie testowano za pomocą małych doustnych wielokrotnie powtarzanych dawek niezdenaturyzowanego kolagenu typu II przebieg immunizacji. Stwierdzono, że dochodziło do skutecznego hamowania zapalenia stawów poprzez spadek produkcji interferonu γ (IFN-γ) oraz spadek reaktywności limfocytów T CD4+ [7].

W przypadku reumatoidalnego zapalenia stawów uzyskano ewidentne efekty zmniejszenia procesu zapalnego, jednak wobec wątpliwości, co do etiologii choroby zwyrodnieniowej stawów – czy proces zapalny występuje pierwotnie, czy też wtórnie – stosowanie preparatów niezdenaturowanego kolagenu typu II pozostawało przedmiotem dyskusji. W badaniach stwierdzono, że w przebiegu choroby zwyrodnieniowej przez błonę maziową są produkowane cytokiny, czynniki wzrostowe i prostaglandyny, co doprowadza do produkcji metaloproteinaz w komórkach macierzy chrząstki, co w dalszej kolejności skutkuje stopniową degradacją chrząstki w mechanizmie zapalnym [8]. Produkcja kolagenazy przez zmienioną zapalnie błonę maziową i aktywowane chondrocyty ma charakter samonapędzającego się mechanizmu wzmagającego autodegradację chrząstki i rozwoju choroby zwyrodnieniowej [9–11]. Wobec powyższego oprócz mechanizmu biomechanicznego, osteoporotycznego i metabolicznego należy wskazać także mechanizm zapalny i w zależności od etiologii stosować różną terapię – w przypadku pacjentów z zaburzeniami mechanicznymi należy pamiętać o leczeniu odciążającym, zmieniającym mechanikę stawu (redukcja masy ciała, odciążanie, wiskosuplementacja, leczenie operacyjne), w przypadku pacjentów ze schorzeniem o podłożu osteoporotycznym odpowiednia będzie farmakoterapia.

W przypadku grupy chorych z zaburzeniami na tle zapalnym można rozważyć terapię poprzez budowanie tolerancji immunologicznej za pomocą małych dawek niezdenaturowanego kolagenu typu II, co przyniesie efekt w postaci wyhamowania odpowiedzi zapalnej za pośrednictwem stymulowanych przez kolagen typu II komórek Treg wydzielających.

Przegląd badań

W 2009 r. przeprowadzono badanie na grupie 52 pacjentów z chorobą zwyrodnieniową stawów kolanowych, podając niezdenaturowany kolagenu typu II w dawce 40 mg na dobę przez 90...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 4 wydaia czasopisma "Praktyczna Ortopedia i Traumatologia"
  • Nielimitowany dostęp do całego archiwum czasopisma
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy