Dołącz do czytelników
Brak wyników

Z praktyki ortopedy

19 lipca 2018

NR 10 (Maj 2018)

Formy zatrudnienia ortopedy w szpitalu

0 270

Ortopeda może wykonywać swój zawód w szpitalu na podstawie umowy o pracę lub umowy cywilnej. Umowa o pracę nadaje ortopedzie status pracownika. Każda umowa ma swoje zalety i wady. Celem artykułu jest charakterystyka umowy o pracę i umowy cywilnej jako podstawy prawnej zatrudnienia lekarza w szpitalu oraz przedstawienie różnic między tymi umowami. 

W każdym podmiocie leczniczym, w tym w szpitalu, może występować zatrudnienie typu pracowniczego i niepracowniczego. Rodzaj zatrudnienia zależy od jego podstawy prawnej. W praktyce ortopeda może wykonywać swój zawód na podstawie:

  • stosunku pracy – zatrudnienie pracownicze (jego źródłem jest Kodeks pracy),
  • innego stosunku prawnego, tj. stosunku cywilnoprawnego – zatrudnienie niepracownicze (jego źródłem jest Kodeks cywilny).

Umowa o pracę jest instytucją prawa pracy. Podstawowym aktem prawnym regulującym prawo pracy w Polsce jest wielokrotnie nowelizowana ustawa – Kodeks pracy (w skrócie k.p.) z 1974 r. (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 108). Kodeks pracy określa prawa oraz obowiązki pracowników i pracodawców. Zgodnie z art. 2 k.p. pracownikiem jest tylko osoba zatrudniona na podstawie umowy o pracę, powołania, wyboru, mianowania lub spółdzielczej umowy o pracę. Nie jest więc pracownikiem ortopeda „zatrudniony” na podstawie umowy cywilnej, np. zlecenia czy o świadczenie usług. Natomiast zgodnie z art. 3 k.p. pracodawcą jest jednostka organizacyjna, choćby nie posiadała osobowości prawnej, a także osoba fizyczna, jeżeli zatrudniają one pracowników (np. szpital). Zatrudnienie na podstawie stosunku pracy to zatrudnienie typu pracowniczego i nadaje osobie zatrudnionej w ten sposób status pracownika. Umowy cywilnoprawne są natomiast instytucją prawa cywilnego. Podstawowym aktem prawnym regulującym prawo cywilne w Polsce jest wielokrotnie nowelizowana ustawa – Kodeks cywilny (w skrócie k.c.) z 1964 r.

Umowa o pracę

Stosunek pracy to szczególny rodzaj stosunku prawnego, który łączy pracodawcę i pracownika. Przez nawiązanie stosunku pracy pracownik zobowiązuje się do wykonywania pracy określonego rodzaju na rzecz pracodawcy i pod jego kierownictwem oraz w miejscu i czasie wyznaczonym przez pracodawcę, a pracodawca – do zatrudniania pracownika za wynagrodzeniem. Zatrudnienie w warunkach wyżej określonych jest zatrudnieniem na podstawie stosunku pracy, bez względu na nazwę zawartej przez strony umowy! Nie jest dopuszczalne zastąpienie umowy o pracę umową cywilnoprawną przy zachowaniu powyższych warunków wykonywania pracy.

Podstawą zatrudniania lekarza na podstawie stosunku pracy w podmiocie leczniczym (poza kierownikiem SPZOZ) może być tylko umowa o pracę. Nawiązanie stosunku pracy oraz ustalenie warunków pracy i płacy, bez względu na podstawę prawną tego stosunku, wymaga zgodnego oświadczenia woli pracodawcy i pracownika. Postanowienia umów o pracę nie mogą być mniej korzystne dla pracownika niż przepisy prawa pracy. 

Kodeks pracy wyodrębnia obecnie trzy rodzaje umów o pracę, tj.:

  • umowę na okres próbny, 
  • umowę na czas nieokreślony,
  • umowę na czas określony (art. 25 k.p.).

Najkorzystniejsza dla pracownika jest umowa na czas nieokreślony – to jedyna umowa o bezterminowym charakterze (zawierana jest bez oznaczenia końcowego terminu trwania stosunku pracy). Jednak także taką umowę można rozwiązać. Od 2016 r. obowiązuje zasada, że okres zatrudnienia na podstawie umowy o pracę na czas określony, a także łączny okres zatrudnienia na podstawie umów o pracę na czas określony zawieranych między tymi samymi stronami stosunku pracy nie może przekraczać 33 miesięcy, a łączna liczba tych umów nie może przekraczać trzech! Do pracodawcy należy wybór, którą z powyższych umów zaoferować kandydatowi do pracy. Z reguły zaczyna się od umowy na okres próbny będącej dla obydwu jej stron szansą na poznanie swoich wad i zalet, a przede wszystkim na „wypróbowanie” nowego pracownika. 

Podstawą zatrudniania lekarza na podstawie stosunku pracy w podmiocie leczniczym (poza kierownikiem SPZOZ) może być tylko umowa o pracę. 

Umowa o pracę powinna określać strony umowy (dane identyfikacyjne pracodawcy i pracownika), rodzaj umowy (np. na czas określony), datę jej zawarcia oraz warunki pracy i płacy, w szczególności: 

  • rodzaj pracy, 
  • miejsce wykonywania pracy, 
  • wynagrodzenie za pracę odpowiadające rodzajowi pracy, ze wskazaniem składników wynagrodzenia (zasadnicze, dodatki itd.), 
  • wymiar czasu pracy – wymiar etatu można określić przez podanie ułamka etatu (np. 1/2 etatu) albo opisowo,
  • termin rozpoczęcia pracy. 

Umowę o pracę zawiera się na piśmie. Strony mogą również przewidzieć w umowie o pracę materialną odpowiedzialność pracownika za powierzone mienie lub zakaz podejmowania dodatkowego zatrudnienia bez zgody pracodawcy (zakaz konkurencji). Umowa o pracę określa minimalny zakres informacji przekazywanych pracownikowi. Pracodawcy muszą też poinformować zatrudnianych pracowników o tzw. pozaumownych warunkach zatrudnienia. Zawarcie umowy o pracę z lekarzem obowiązkowo poprzedzać musi wykonanie przez niego odpowiednich (tzw. wstępnych z art. 229 Kodeksu pracy) badań lekarskich.
Umowa o pracę rozwiązuje się:

  • na mocy porozumienia stron,
  • przez oświadczenie jednej ze stron z zachowaniem okresu wypowiedzenia (rozwiązanie umowy o pracę za wypowiedzeniem),
  • przez oświadczenie jednej ze stron bez zachowania okresu wypowiedzenia (rozwiązanie umowy o pracę bez wypowiedzenia),
  • z upływem czasu, na który była zawarta.

Strony mogą również przewidzieć w umowie o pracę materialną odpowiedzialność pracownika za powierzone mienie lub zakaz podejmowania dodatkowego zatrudnienia bez zgody praco-
dawcy (zakaz konkurencji). 

Każdy lekarz świadczący pracę na podstawie stosunku pracy jest zobowiązany do wykonywania swoich obowiązków pracowniczych nie tylko w miejscu wyznaczonym przez pracodawcę, ale i w określonym czasie. Zgodnie z Kodeksem pracy czas pracy to czas, w którym pracownik pozostaje do dyspozycji pracodawcy w zakładzie pracy lub innym miejscu wyznaczonym do wykonywania pracy. Zasadniczo czas pracy w świetle 
k.p. nie może przekraczać ośmiu godzin na dobę i przeciętnie 40 godzin w przeciętnie pięciodniowym tygodniu pracy w przyjętym okresie rozliczeniowym nieprzekraczającym czterech miesięcy. W przypadku pracowni-
ków podmiotów leczniczych w sferze czasu poza Kodeksem pracy obowiązuje również ustawa z 15 kwietnia 2011 r. o działalności leczniczej (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 160), która ma pierwszeństwo i przewiduje specyficzne normy czasu pracy. Zgodnie z ustawą o działalności leczniczej podstawowy dobowy wymiar czasu pracy pracowników zatrudnionych w podmiocie leczniczym w przyjętym okresie rozliczeniowym nie może przekraczać siedmiu godzin i 35 minut na dobę i przeciętnie 37 godzin i 55 minut na tydzień w przeciętnie pięciodniowym tygodniu pracy w przyjętym okresie rozliczeniowym (do trzech miesięcy). Jeżeli jest to uzasadnione rodzajem pracy lub jej organizacją (np. w szpitalu), w stosunku do pracowników mogą być stosowane rozkłady czasu pracy, w których dopuszczalne jest przedłużenie wymiaru czasu pracy do 12 godzin na dobę (z pewnymi wyjątkami, np. dotyczącymi kobiet w ciąży). Lekarze-pracownicy, zatrudnieni w podmiocie leczniczym wykonującym działalność leczniczą w rodzaju stacjonarne i całodobowe świadczenia zdrowotne (np. w szpitalu) mogą być, po wyrażeniu na to zgody na piśmie (tzw. klauzula opt-out), zobowiązani do pracy w wymiarze przekraczającym przeciętnie 48 godzin na tydzień w przyjętym okresie rozliczeniowym. Zgoda ta musi być uprzednia i wyrażona w formie pisemnej i jest ona dobrowolna.

Ortopeda-pracownik ma prawo do corocznego, nieprzerwanego, płatnego urlopu wypoczynkowego. Pracownik podejmujący pracę po raz pierwszy, w roku kalendarzowym, w którym podjął pracę, uzyskuje prawo do urlopu z upływem każdego miesiąca pracy, w wymiarze 1/12 wymiaru urlopu przysługującego mu po przepracowaniu roku. Prawo do kolejnych urlopów pracownik nabywa w każdym następnym roku kalendarzowym.

Wymiar urlopu wynosi:

  • 20 dni – jeżeli pracownik jest zatrudniony krócej niż 10 lat,
  • 26 dni – jeżeli pracownik jest zatrudniony co najmniej 10 lat.

Z wykonywaniem zawodu lekarza na podstawie umowy o pracę związane są także korzystne przepisy Kodeksu pracy dotyczące ochrony stosunku pracy w aspekcie rodzicielstwa, a także szczególne uprawnienia z nim związane. Przede wszystkim pracodawca nie może wypowiedzieć ani rozwiązać umowy o pracę w okresie ciąży, a także w okresie urlopu macierzyńskiego pracownicy, chyba że zachodzą przyczyny uzasadniające rozwiązanie umowy bez wypowiedzenia z jej winy i reprezentująca pracownicę zakładowa organizacja związkowa wyraziła zgodę na rozwiązanie umowy. Zakaz powyższy stosuje się też odpowiednio do pracownika-ojca wychowującego dziecko w okresie korzystania z urlopu macierzyńskiego. Ponadto pracownicy w ciąży nie wolno zatrudniać w godzinach nadliczbowych ani w porze nocnej, a także nie wolno bez jej zgody delegować poza stałe miejsce pracy.

Zgodnie z Kode...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 4 wydaia czasopisma "Praktyczna Ortopedia i Traumatologia"
  • Nielimitowany dostęp do całego archiwum czasopisma
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy