Farmakoterapia bólu w chorobie zwyrodnieniowej stawów – jak leczyć skutecznie i bezpiecznie

Choroba zwyrodnieniowa stawów (osteoarthritis – OA) jest najczęstszą chorobą układu ruchu. Rozwija się w wyniku zaburzenia jakości i ilości chrząstki stawowej, której zadaniem jest amortyzowanie ruchów stawu i umożliwienie przesuwania się powierzchni stawowych. Z czasem uszkodzeniu ulegają również inne struktury – kość pod chrząstką stawową, torebka stawowa, otaczające staw więzadła, ścięgna i mięśnie. Skutkiem tego są ból i sztywność stawu, a następnie zniekształcenie jego obrysów oraz ograniczenie ruchomości. 
Choroba zwyrodnieniowa prowadzi do pogorszenia jakości życia i niesprawności. Najczęściej atakuje kolana, biodra, kręgosłup, stawy palców rąk i stóp, ale może dotyczyć każdego stawu. 
OA jest powszechna. Można ją rozpoznać u ponad połowy osób po 40. roku życia, a niemal u co piątej osoby stwierdza się istotne ograniczenie sprawności z jej powodu. Występuje z podobną częstością u kobiet i u mężczyzn, aczkolwiek cięższe postaci dotyczą na ogół kobiet. Zmiany zwyrodnieniowe można stwierdzić na zdjęciach radiologicznych u ponad 80% osób po 55. roku życia, mogą one jednak nie dawać żadnych objawów klinicznych. 
Pierwsze objawy pojawiają się z reguły pomiędzy 40. a 60. rokiem życia. Mogą dotyczyć jednego, kilku lub (rzadziej) wielu stawów. Na początku występują wyłącznie podczas ruchu, później mogą się pojawiać również w spoczynku i w nocy. 
Ból, który występuje u pacjentów z rozpoznaną OA, ma charakter receptorowy mechaniczny, występujący przy ruchach stawu i ustępujący w spoczynku; nasila się zwykle pod koniec dnia. Największy problem występuje na początku ruchu (tzw. ból startowy), np. przy wstawaniu z krzesła, rozpoczynaniu chodu. Typowo ból jest odczuwalny w zajętym stawie, rzadziej w innej lokalizacji jako tzw. ból rzutowany (konwergentny). U pacjentów z OA w przypadku zaostrzenia choroby występuje ból zapalny, co ma bardzo istotne znacznie dla farmakoterapii. Ból zapalny występuje również w spoczynku, nasila się w nocy i w godzinach porannych, często wiąże się z wysiękiem w stawie [1–4]. 
Ból zapalny jest konsekwencją obronnej reakcji organizmu na infekcje, uszkodzenie tkanek lub proces autoimmunologiczny. Do bólu ostrego, w którym występuje komponent zapalny, zalicza się m.in. ból w przebiegu OA.
Wieloczynnikowy mechanizm bólu w OA wymaga personalizacji stosowanych leków, tak aby nie tylko poprawić jakość życia pacjenta, ale także zmniejszyć ryzyko sensytyzacji i hiperalgezji wtórnej, co wiąże się wprost z chronifikacją bólu. Jak już wspomniano, z uwagi na mechanizm bólu, który pojawia się w przypadku zaostrzeń, u pacjentów z OA nie...