Dołącz do czytelników
Brak wyników

Delos Postural Proprioceptive System – nowy wymiar oceny i treningu propriocepcji

Artykuł | 23 lipca 2018 | NR 2
232

Czucie proprioceptywne jest ważnym elementem funkcjonalnej stabilności stawów.  Zmniejszona aktywność fizyczna oraz urazy powodują zmniejszenie dostarczanych informacji proprioceptywnych. Prowadzi to do zmniejszenia kontroli nerwowo-mięśniowej,  powodując funkcjonalną niestabilność stawów oraz zmniejszenie możliwości równoważnych, co może w konsekwencji powodować niestabilność posturalną. Dotychczasowe badania, prowadzone na dzieciach, osobach starszych i sportowcach wskazują na zróżnicowanie kontroli proprioceptywnej  w zależności od wieku, aktywności ruchowej oraz występowania urazów. Zastosowanie nowoczesnych systemów do treningu proprioceptywnego ,takich jak Delos Postural Proprioceptive System wykazuje korzystny wpływ wdrażania tego typu treningów do programów rehabilitacyjnych oraz profilaktycznych,  znacznie zmniejszając ryzyko urazów oraz upadków.

Jednym z elementów programów rehabilitacyjnych, na który zwrócono uwagę w ostatnich latach, jest rola czucia proprioceptywnego i kontroli nerwowo-mięśniowej. Czucie proprioceptywne, nazywane inaczej czuciem głębokim, oraz towarzyszące mu mechanizmy nerwowo-mięśniowe stanowią istotny element funkcjonalnej stabilizacji stawów. Do tej pory za kluczowe czynniki stabilizujące stawy uważane były struktury torebkowo-więzadłowe. Jednakże coraz więcej informacji naukowych potwierdza, iż podłożem funkcjonalnej stabilności stawów są mechanizmy o charakterze neurologicznych sprzężeń zwrotnych, mające swój początek w strukturach stawowych i mięśniowo-ścięgnistych [2, 3, 4].
Wyspecjalizowane receptory czucia głębokiego – proprioreceptory umiejscowione są w skórze, stawach i mięśniach: receptory znajdujące się w torebkach stawowych określane są mianem proprioreceptorów stawowych, w ścięgnach i więzadłach połączonych z torebką stawową znajdują się proprioreceptory ścięgniste, a w mięśniach szkieletowych występują proprioreceptory mięśniowe [1, 6]. 

Informacje pochodzące z proprioceptorów wraz z informacją pochodzącą z narządu wzroku oraz narządu przedsionkowego przekazywane są do OUN i tam są odpowiednio przetwarzane. Przetworzona informacja wywołuje odpowiednią reakcję mięśniową poprzez system sprzężeń zwrotnych, równowagę kontrolowaną przez rdzeń kręgowy oraz system poznawczy (schemat 1) [2]. 

W porównaniu z innymi układami informacje pochodzące z układu proprioceptywnego charakteryzują się najszybszym czasem reakcji na bodziec i są zdolne do natychmiastowego informowania centrów nerwowych na poziomie rdzeniowym i mózgowym [7, 8]. Informacje te są tylko w niewielkim stopniu uświadamiane. Szczególnie dotyczy to impulsacji pochodzącej z wrzecionek mięśniowych, która wykorzystywana jest przede wszystkim do modulowania rdzeniowych odruchów rozciągania, regulujących głównie napięcie mięśniowe. Neuron pierwszego rzędu, odbierający impulsację z proprioceptorów, znajduje się w zwojach rdzeniowych. Wypustki tych neuronów, po wejściu do rdzenia kręgowego, albo tworzą synapsy z neuronami drugiego rzędu w drogach tylnych, dając początek drodze rdzeniowo-móżdżkowej, albo wstępują do pęczka smukłego i klinowatego. W tym ostatnim przypadku neuron drugiego rzędu wysyła wypustkę na przeciwną stronę rdzenia przedłużonego i biegnie we wstędze przyśrodkowej do jądra brzusznego tylno-bocznego. Neuron trzeciego rzędu w jądrach wzgórza wysyła wypustkę do pola czuciowego kory somatosensorycznej. Czucie proprioceptywne jest więc przewodzone do kory mózgowej układem tylno-powrózkowym i jest częściowo uświadomione. Natomiast impulsacja proprioceptywna, dopływająca do móżdżku, nie zostaje uświadomiona [5].

Mechanizmy zaburzające czucie proprioceptywne

W obecnych czasach mamy do czynienia z „siedzącym trybem życia”. Wpływa na to głównie bierny tryb życia związany z dużą ilością czasu spędzanego przy komputerze i telewizorze oraz przemieszczanie się za pomocą samochodu.

Współcześnie można także zauważyć obniżający się poziom sprawności fizycznej oraz  zwiększony odsetek osób z nadwagą i otyłością wśród dzieci młodszych oraz młodzieży szkolnej. Ogólne wyniki podane w roku 2008 przez Narodowy

Instytut Zdrowia Publicznego wskazują, iż aktywność fizyczna Polaków jest zbyt mała, a aktywność dzieci i młodzieży w starszych grupach wiekowych zmniejsza się [9].

Zmniejszona aktywność fizyczna, jak uważa twórca Systemu Delos – prof. Dario Riva, powoduje zmniejszenie dostarczanych informacji proprioceptywnych. Prowadzi to do zmniejszenia kontroli nerwowo-mięśniowej,  powodując funkcjonalną niestabilność stawów oraz zmniejszenie możliwości równoważnych, co może w konsekwencji powodować niestabilność posturalną (schemat 2) [10, 11].

Badania prowadzone przez prof. Rivę na osobach otyłych wykazały, że osoby z nadwagą charakteryzują się zmniejszoną stabilnością posturalną w porównaniu do osób z prawidłową wagą ciała. Jednakże wprowadzenie systemu specjalistycznego treningu proprioceptywnego na urządzeniu Delos Postural Proprioceptive System do programu rehabilitacyjnego osób otyłych zaowocowało poprawą stabilności posturalnej w danej grupie w stosunku do wyników uzyskanych przez osoby otyłe, u których nie wdrożono ww. programu. Ważne jest zatem wprowadzanie treningu proprioceptywnego również do programu rehabilitacyjnego osób otyłych, ponieważ może on wpłynąć na redukcję skłonności do upadków u tych osób podczas wykonywania codziennej aktywności fizycznej [12]. 

Kontrola proprioceptywna jest szczególnie ważna w przypadku osób starszych. W tej grupie osób można obserwować zwiększające się wraz z wiekiem ryzyko upadków oraz złamań co może być związane z procesem starzenia się, a także z wcześniej już wspomnianą zmniejszoną aktywnością fizyczną [13]. Profesor Riva, chcąc zbadać poziom propriocepcji u osób starszych, przeprowadził badania u osób między 65. a 84. rokiem życia. Testy stabilności przeprowadzone na urządzeniu Delos Postural System wykazały, iż grupa osób starszych (75.–84. r.ż.) charakteryzowała się niższym poziomem kontroli proprioceptywnej oraz zmniejszeniem kompensacji wzrokowej podczas badania.  Kobiety uzyskały gorsze wyniki kontroli proprioceptywnej w porównaniu do mężczyzn. Natomiast w grupie osób młodszych  (65.–74. r.ż.) wyniki kontroli proprioceptywnej okazały się lepsze niż w grupie osób starszych, jednakże były nadal niezadowalające, wskazywały na wysokie ryzyko upadków. W grupie osób młodszych (65.–74. r.ż.) nie wykazano natomiast istotnej różnicy między kobietami a mężczyznami [13]. Badania oraz trening proprioceptywny prowadzony u osób starszych byłby zatem bardzo pomocny we wczesnym wykrywaniu ryzyka upadków oraz jego zmniejszaniu poprzez poprawę kontroli proprioceptywnej.

Propriocepcja w sporcie  

Niezaburzona kontrola równowagi jest konieczna, aby zapobiec uszkodzeniom podczas aktywności fizycznej lub aktywności ruchowej. Dowiedziono, iż zaburzenia równowagi zwiększają ryzyko obrażeń podczas uprawiania sportu [14, 15]. Powtarzające się urazy, np. kręgosłupa, są przyczyną redukcji lub opóźnienia informacji przesyłanych z proprioreceptorów do OUN, powodują zaburzenia w kontroli postawy. Zaburzenia te są jedną z przyczyn wielowymiarowej symptomatologii zespołów bólowych kręgosłupa lędźwiowego (ZBKL). 

Liczne badania przeprowadzane na sportowcach dowodzą, iż również uszkodzenia stawów kończyn dolnych, które są niezwykle częste w sporcie, także skutkują upośledzeniem zmysłu propriocepcji. Badania prowadzone przez Borsę wykazały, iż niewydolność ACL jest przyczyną pogorszenia dynamicznej stabilizacji kolana, skutkującej opóźnieniem reakcji mięśni zginających ten staw [16]. 

Natomiast badania Leandersona wskazują na pogorszenie zmysłu propriocepcji w wyniku skręceń stawu skokowego [17].

Zjawisko czucia głębokiego może mieć również większe znaczenie w zapobieganiu urazom w ostrych przypadkach niż bodźce bólowe. Wynika to z faktu, iż mechanoreceptory stawowe i receptory wrzecionek mięśniowych są uznane za te, które inicjują odruchowy łuk z szybszym przewodzeniem sygnałów niż impulsy indukowane przez receptory nocyceptywne (bólowe) – szybkość przewodzenia odpowiednio: 70–100 m/s i 1 m/s [12]. 

Sześcioletnie badania prof. Rivy, prowadzone na grupie pierwszoligowych koszykarzy włoskich wykazały, iż specjalistyczny trening proprioceptywny prowadzony na platformie  Delos Postural Proprioceprive System (DPPS) przyczynił się do zmniejszenia urazów w stawach skokowych o 81%, do zmniejszenia bólów dolnego odcinka kręgosłupa o 77,8% oraz do redukcji urazów w stawach kolanowych o 64,5%. Porównano również kontr...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 4 wydaia czasopisma "Praktyczna Ortopedia i Traumatologia"
  • Nielimitowany dostęp do całego archiwum czasopisma
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy