Dołącz do czytelników
Brak wyników

Z praktyki ortopedy , Otwarty dostęp

25 lutego 2020

NR 17 (Luty 2020)

Zapobieganie powstawaniu i leczenie blizn z wykorzystaniem preparatów silikonowych

127

Powstawanie blizny jest naturalnym procesem fizjologicznym w odpowiedzi na uszkodzenie skóry właściwej w wyniku leczenia operacyjnego, doznanego urazu lub celowej skaryfikacji rytualnej (określającej przynależność do plemienia). Celem powstającej blizny jest ponowne zapewnienie silnej integracji tkankowej. Ważną linią terapii w celu zapobiegania powstaniu lub spowolnienia procesu powstawania różnego rodzaju blizn są preparaty oparte na bazie silikonu. W tym celu stosuje się rozmaite żele, hydrożele, maści, płyny i plastry silikonowe.

Blizna jest naturalną zmianą skórną będącą następstwem uszkodzenia skóry właściwej w wyniku leczenia operacyjnego, doznanego urazu lub celowej skaryfikacji rytualnej spotykanej w niektórych plemionach Afryki oraz Australii i Oceanii. Niezależnie od mechanizmu i sytuacji, w której powstał ubytek skóry właściwej, jest on zastępowany przez tkankę łączną włóknistą.
Charakter powstałej blizny, taki jak kolor, kontury, rozległości, wysokość oraz topografia, zazwyczaj negatywnie wpływają na samopoczucie pacjenta [1]. Szczególnie blizny pooparzeniowe mają istotny wpływ na obniżenie jakości życia pacjentów w aspekcie socjalnym i zawodowym [2].
Z wyjątkiem celowo powstałych blizn kulturowo akceptowalnych jako znak określający przynależność do plemienia lub podkreślenia szczebla hierarchii, blizna we współczesnym świecie dla wielu ludzi jest powodem szukania rozwiązań medycznych w celu jej estetycznego zaopatrzenia.

Biologia powstawania blizny

Powstawanie blizny jest fizjologicznym procesem gojenia rany w odpowiedzi na uszkodzenie skóry właściwej, a celem powstającej blizny jest zapewnienie ponownej silnej integracji tkankowej. Powstanie blizny jest procesem złożonym. Można w nim wyróżnić następujące fazy:
Stan zapalny – pierwsze stadium gojenia rany, rozpoczyna się natychmiast po uszkodzeniu tkanek. Po uszkodzeniu naczyń krwionośnych dochodzi do wynaczynienia komórek krwi. Rozpoczyna się proces krzepnięcia, uwolnione zostają czynniki aktywujące hemostazę, nagromadzone trombocyty uwalniają czynniki wzrostu, dochodzi do agregacji trombocytów, tworzy się naturalny skrzep fibrynowy. Faza zapalna charakteryzuje się nagromadzeniem komórek zapalnych, gromadzą się makrofagi, neutrofile, a przyciąganie ich odbywa się pod wpływem cytokin. Makrofagi dokonują oczyszczenia rany z drobnoustrojów i martwych komórek.
Proliferacja i namnażanie zewnątrzkomórkowej macierzy – w tej fazie dochodzi do angiogenezy i proliferacji fibroblastów. Za ich proces syntezy i degradacji odpowiedzialne są głównie transformujący czynnik wzrostu beta (transforming growth factor beta – TGF-β) i płytkopochodny czynnik wzrostu (platelet-derived growth factor – PDGF). Stopniowo komórki zapalne zastępowane są przez fibroblasty, które tworzą macierz zewnątrzkomórkową, przestrzeń stopniowo zostaje wypełniona przez kolagen, fibronektyny, miofibroblasty, które obkurczają ranę. System odpowiednich białek stymulujących i hamujących odpowiada za deponowanie i degradację kolagenu. Zachowanie odpowiedniego balansu między tymi białkami jest wciąż przedmiotem badań procesów gojenia ran i powstawania blizny.
Remodeling – wielomiesięczny proces prowadzący do powstania dojrzałej blizny charakteryzującej się w większości przypadków hipopigmentacją. Do hiperpigmentacji blizny dochodzi w przypadku wczesnej ekspozycji blizny na promienie słoneczne – szczególnie okolice głowy i szyi oraz u pacjentów ciemnoskórych. W trakcie remodelingu blizna stopniowo staje się mocniejsza. Proces wzmacniania blizny rozpoczyna się od 1. tygodnia gojenia, ulega intensyfikacji do 8. tygodnia po urazie, w ciągu roku nadal dochodzi do remodelowania blizny, jednak proces przebiega dużo wolniej. Wytrzymałość blizny stanowi 80% wytrzymałości zdrowej skóry.

Ryc. 1 Proces gojenia rany

Typy blizn

  • Blizna hipertroficzna – powstaje z powodu nadmiernej produkcji kolagenu, zazwyczaj jednak nie przerasta granic rany. Często są to zmiany bolesne i powodujące duże uczucie swędzenia. Dzieje się tak za sprawą obecności prozapalnego neuropeptydu, tzw. substancji P uwalnianej z uszkodzonych zakończeń nerwowych [3]. Powstawanie blizny hipertroficznej często ma miejsce w ranach zaopatrzonych z nadmiernym napięciem. Najczęściej pojawiają się one ponad powierzchnią zgięciową stawów, na piersiach, mostku, szyi. Często blizny hipertroficzne z upływem czasu ulegają zmniejszeniu, a wspomagające leczenie może znacznie przyspieszyć ten proces.
  • Bliznowiec – blizna, która w sposób znaczny przekracza granicę rany, związana jest z predyspozycją genetyczną i dziedziczona jest jako cecha autosomalna dominująca. Często występuje u osób ciemnoskórych. Keloid charakteryzuje się powolnym wzrostem i tendencją do nawrotów po resekcji chirurgicznej [4].
  • Blizny atroficzne – blizny zanikowe, charakteryzują się zapadniętą strukturą, swoim kształtem przypominają okrągłe dołki i leżą poniżej poziomu otaczającej jej skóry. Powstają na skutek przebytych chorób zakaźnych jako konsekwencja zaburzonego procesu gojenia i niewystarczającej ilości kolagenu i elastyny. Przykładem są blizny potrądzikowe, blizny po ospie. Czasami powstają w wyniku uwarunkowań genetycznych związanych z zaburzeniem powstawania kolagenu, np. zespole Ehlersa-Danlosa [5].
Ryc. 2 Blizna hipertroficzna

Działania profilaktyczne oparte są na odpowiednio dobranej technice chirurgicznej, obserwacji i pielęgnacji rany.

Technika chirurgiczna

Dobrze zaplanowane miejsce przeprowadzenia cięcia chirurgicznego powinno uwzględniać lokalne napięcie tkankowe operowanej okolicy oraz działania chirurgiczne niepozbawiające ukrwienia tkanek. Pieczołowita technika szycia chirurgicznego rany uwzględnia: technikę atraumatyczną, minimalizowanie napięcia tkankowego, szycie warstwowe, unikanie tzw. wywijania się skóry, perfekcyjne dopasowanie brzegów rany – unikanie wytwarzania „psich uszu” poprzez usunięcie nadmiaru skóry lub stopniowe dopasowanie skóry w kierunku dośrodkowym, wykorzystanie naturalnie rozkładającego się napięcia skóry [6]. Należy przestrzegać czasu usunięcia szwów. Szwy nierozpuszczalne dają mniejszy odczyn zapalny. Należy pamiętać, że w przypadku cukrzycy, otyłości, złego odżywiania, zakażenia rany lub...

Dalsza część jest dostępna dla użytkowników z wykupionym planem

Przypisy