Dołącz do czytelników
Brak wyników

Właściwości β-escyny w obrzękach pourazowych i pooperacyjnych

Artykuł | 4 lipca 2018 | NR 7
327

Escyna jest biologicznie czynnym składnikiem nasion kasztanowca. Wykazuje liczne korzystne efekty lecznicze potwierdzone w wielu kontrolowanych badaniach klinicznych i ma ustalony profil bezpieczeństwa. Właściwa kwalifikacja chorych, odpowiednie dawkowanie (100–150 mg/dobę) oraz kontynuacja leczenia przez wymagany okres dają duże szanse na szybką redukcję dolegliwości oraz skuteczną rehabilitację. Leczenie obrzęku pourazowego lub pooperacyjnego jest trudne, długotrwałe i nie zawsze prowadzi do odzyskania pełni zdrowia sprzed urazu. Skuteczna profilaktyka i leczenie obrzęków ma ogromne znaczenie. Jest to istotny warunek prawidłowego gojenia się tkanek niedopuszczający do ograniczenia czynności narządów ruchu. Stosowanie najprostszych rozwiązań od samego początku powstania obrzęku, tj. elewacja kończyn oraz działanie środkami przeciwobrzękowymi zawierającymi escynę, może znacznie skrócić okres pełnej rekonwalescencji i powrotu do pełnej sprawności. 
 

Escyna jest podstawowym, biologicznie czynnym składnikiem nasion kasztanowca (Aesculus hippocastani L.), w których skład wchodzą również baryntogenina C, alkany, protoescygenina, ponadto flawonoidy, związki kumarynowe, garbniki oraz karotenoidy [1].

Escyna jest mieszaniną diacylowych glikozydów trójterpenowych, których aglikony są strukturalnie pochodnymi protoescygeniny. Te niecukrowe składniki glikozydowe podlegają procesowi acylacji kwasem octowym (C-22) i kwasem angelikowym lub tyglinowym (C-21). Z kolei część cukrowa składa się z kwasu glukuronowego, do którego podstawione są dwie reszty cukrowe galaktozy, glukozy lub ksylozy.

Escyna występuje w postaci mieszaniny składającej się z dwóch form (α i β) o różnej temperaturze topnienia, rozpuszczalności w wodzie, a także o różnym indeksie hemolitycznym. α-escyna tworzy się jako efekt migracji kwasowej grup hydroksylowych (-OH) w pozycjach C-21, C-22 i C-28 podczas ogrzewania wodnego roztworu β-escyny do temperatury 100°C [1]. β-escyna jest zaś aktywnym składnikiem mieszaniny obecnym w większości dostępnych preparatów medycznych. 

Drzewa kasztanowca wywodzą się z Azji. Do Polski zostały sprowadzone w XVI w. za czasów Stefana Batorego. W lecznictwie poza nasionami wykorzystywane są również liście, kora oraz kwiaty kasztanowca. Pierwsze wzmianki w piśmiennictwie dotyczące leczniczego wykorzystania escyny pojawiły się na przełomie XVIII i XIX wieku. W 1886 r. Artault de Vevey opisał jej właściwości związane z zastosowaniem nalewki z nasion kasztanowca w leczeniu choroby hemoroidalnej. Obróbce technologicznej poddaje się owoce kasztanowca, które zawierają ponad 3% glikozydów trójterpenowych w przeliczeniu na bezwodną escynę. Analiza podstawowych form działania escyny (przeciwzapalnego, przeciwobrzękowego i wenotonicznego) oparta jest na podstawowym mechanizmie molekularnym, czyli selektywnej przepuszczalności naczyń polegającej na zwiększeniu czułości kanałów wapniowych [2]. Escyna odpowiada za utrzymanie napięcia ściany żylnej, poprawia wytrzymałość kapilar, zmniejsza przepuszczalność naczyń krwionośnych oraz obrzęk spowodowany przekrwieniem limfatycznym lub zapaleniem.

Farmakokinetyka leku

Badania Markwardta wykazały, że escyna jest szybko eliminowana z organizmu po wstrzyknięciu dożylnym, z czego 2/3 wydalane jest z żółcią, a 1/3 eliminowana jest przez nerki [3]. Do określenia biodostępności β-escyny w osoczu po jej podaniu doustnym konieczne były badania na zdrowych ochotnikach wykorzystujące metody radioimmunologiczne. W jednym z tych badań, w którym podawano dwa preparaty escyny w stałych dawkach, u 18 ochotników stwierdzono dużą zmienność wchłaniania β-escyny. Stężenie maksymalne (Cmax) po dawce zawierającej 50 mg escyny wahało się pomiędzy 0,19 a 45,1 ng/ml, czas, po którym obserwuje się maksymalne stężenie leku (Tmax), wahał się od 0,73 do 8,5 godzin,a zmiany stężenia leku w czasie (area under the curve – AUC) wahały się w granicach 24,6–389 ng/godz./ml [4]. Drugie podobne badanie na 24 ochotnikach obejmujące również dwa preparaty o stałej dawce (z czego jedna z nich o przedłużonym działaniu) wykazało bardziej spójne i jednoznaczne wyniki. Parametry dla tabletki o przedłużonym działaniu były lepsze i po dawce zawierającej 50 mg escyny Cmax wynosił 9,81 ±8,9 ng/ml, Tmax 2,23 ±0,9 godzin, a AUC uśrednione wynosiło 187,1 ng/godz./ml.

Okres półtrwania leku wydłużył się do ok. 20 godzin [5]. W innym badaniu klinicznym o charakterze krzyżowym przez siedem dni u 18 zdrowych ochotników oceniano względną biodostępność 100 mg β-escyny po doustnym podaniu natychmiastowo uwalniającej się escyny w stosunku do produktu o przedłużonym uwalnianiu [6]. Przy wykorzystaniu metod radioimmunologicznych dwa testowane produkty były biorównoważne z Cmax 16–18 ng/ml dla pierwszej dawki (zawierającej 50 mg β-escyna) i z Cmax 10–11 ng/ml dla drugiej. Zaistniała różnica prawdopodobnie wiązała się ze spożywaniem pokarmów przez część uczestników badania [6].

Przegląd danych farmakokinetycznych opublikowanych do 2000 r. zawierał pięć biorównoważnych badań, w których stosowano dawkę pojedynczą escyny oraz cztery badania, w których stosowano dawki wielokrotne [7]. Z uwagi na to, że saponiny są dużymi cząsteczkami zawierającymi wysoko polarne grupy ich biodostępność w stanie nienaruszonym może być niska po podaniu doustnym. Zostało to potwierdzone we wszystkich powyższych badaniach, gdzie parametry farmakokinetyczne wskazywały na wchłanianie poniżej 1% podanej doustnej dawki β-escyny. Saponiny mogą być  jednak hydrolizowane także przez florę bakteryjną jelit, pozostawiając podlegający absorpcji mniej polarny aglikon i sapogeniny będące częścią saponin zawierającą steroid lub trójterpeny. To właśnie sapogeniny lub ich wątrobowe metabolity mogą być główną, aktywną formą escyny suplementowanej doustnie. Za przyczynę obserwowanych najważniejszych odchyleń farmakokinetycznych uznano różnicę koncentracji saponin w poszczególnych partiach leku, stąd też wzięła się potrzeba zmiany walidacji technik radioimmunologicznych lub korzystania z innych alternatywnych technik analitycznych, aby lepiej zbadać farmakokinetykę tego leku [8].

Wpływ fizjologicznej flory bakteryjnej ludzkiego jelita na biotransformację escyny Ia i produkty jej biotransformacji został w pełni zbadany i określony in vitro. W tym celu escynę Ia inkubowano z enzymami lub Gram-dodatnią bakterią Lactobacillus brevis, a produkty jej biotransformacji izolowano i oznaczano, wykorzystując metodą spektroskopową. Uzyskane wyniki wskazywały, że escyna Ia ma charakter proleku i może być przekształcana zarówno przez enzymy, jak i przez pałeczkę Lactobacillus do produktów biotransformacji, tj. izoescyny Ia, protoescygeniny oraz desacylesyny I [9]. 

β-escyna jest złożoną mieszaniną, która składa się z pięciu pentacyklicznych saponin triterpenowych: escyna la, Ib, Ila, Ilb i IIIa. W strukturze escyny Ia grupa hydroksylowa związana z atomem węgla C-21 jest zestryfikowana kwasem tyglinowym, a D-glukoza połączona jest wiązaniem glikozydowym przez atom węgla C-2.

Po miejscowym podaniu znakowanego radioaktywnie escynianu sodu obserwowano duże stężenia escyny w miejscu aplikacji w skórze i mięśniach, a zdecydowanie mniejsze wartości w obrębie krwi, narządów wewnętrznych, moczu i odległych od miejsca podania częściach ciała. Od 0,5% do 1% podanej dawki zostało wydalonej z moczem w ciągu 24 godzin od momentu jej podawania. Całkowita eliminowana dawka escyny drogą żółciową i poprzez nerki stanowiła 1–2,5% wartości aplikowanej dawki. Poniżej 50% tego leku zostało wydalone w formie niezmienionej jako escyna, pozostała część jako jej metabolity [10]. Przenikalność escyny do skóry i tkanki mięśniowej może nie być tak wysoka, jak to wynika ze wspomnianego badania, ponieważ oznaczana radioaktywność mogła pochodzić nie tylko z samej escyny, lecz także z jej metabolitów.

Mechanizmy działania

Działanie przeciwobrzękowe escyny jest kluczową cechą przeciwzapalną aktywności kasztanowca i leży u podstaw jego skuteczności w leczeniu objawów związanych z zapaleniem miejscowym i towarzyszącym obrzękiem oraz uciskiem na sąsiadujące struktury.

Prawdopodobnie ma to związek ze zmniejszeniem przepuszczalności kapilarnej dla wody [11] i redukcją wydzielania jej do przestrzeni międzykomórkowych [12]. Może to prowadzić także do izolowanego skurczu żyły wrotnej i uwalniania prostaglandyny F2α in vitro, co może sugerować pośrednią rolę tej prostaglandyny w aktywności escyny [13]. 

Jeden z mechanizmów przeciwobrzękowego działania escyny polega na uwrażliwieniu na jony Ca+2 i następczym uszczelnieniu małych kapilar dla wody [14]. Escyna przeciwdziała także skutkom procesów zachodzących w trakcie reakcji zapalnej, tj. zmniejszeniu stężenia adenozynotrójfosforanu (ATP), spadkowi aktywności fosfolipazy A2, uwalnianiu czynnika aktywującego płytki (PAF) oraz wzrostowi aktywacji prostaglandyn [15]. Escyna hamuje także aktywację i adherencję granulocytów obojętnochłonnych, prowadząc do ochrony naczyń i zmniejszenia obrzęku. W warunkach hipoksji zapobiega aktywacji neutrofili oraz śródbłonka, a także zmniejsza adhezję i aktywację komórek HL60 (linii komórkowej białaczki promielocytowej u ludzi, która może różnicować się do komórekgranulocytopodobnych lub makrofagów/komórek monocytowych) [16]. 

Dzięki hamowaniu adhezji komórek neutrofilopodobnych (HL60) do komórek uszkodzonego śródbłonka zmniejsza się produkcja proteaz odpowiadających za niszczenie macierzy zewnątrzkomórkowej, nadtlenków i leukotrienu B4. Kolejne badanie Eisenburgera wykazało zarówno aktywność przeciwobrzękową, jak i przeciwzapalną escyny w trakcie jej doustnej suplementacji w dawkach profilaktycznych i leczniczych w badaniu in vivo [17]. Inni naukowcy na czele z Montopolim i Carrasco [18, 19] ocenili wpływ escyny na komórki śródbłonka w badaniach naśladujących stan hipoksji i stan zapalny. Wstępna dawka escyny zapobiegała indukcji niedotlenienia i zapalenia, co było określane poprzez ocenę ekspresji naczyniowej cząsteczki adhezyjnej 1 (vascular cell adhesion molecule-1 – VCAM-1) oraz płytkowo-śródbłonkowej cząsteczki adhezyjnej 1 (platelet-endothelial cell adhesion molecule-1 – PECAM-1). Escyna zwiększała również rozkurcz śródbłonka w aorcie szczura indukowany przez acetylocholinę, gdy taka relaksacja była zmniejszana przez pirogalol, który generował anionorodnik nadtlenkowy. Z kolei w warunkach prawidłowej dostępności tlenu nie stwierdzono wpływu escyny na produkcję wolnych rodników aktywowanych przez rozpuszczalny środek stymulujący (fMLP) [20]. Wydaje się to istotne, biorąc pod uwagę wątpliwości dotyczące obecności zjawiska hipoksemii w procesie zaawansowanej choroby żylakowej [21]. Badania czynników wazoaktywnych w rozwoju żylaków kończyn dolnych wykazały, że escyna może być bardziej skuteczna na wczesnym etapie choroby, ponieważ w bardziej zaawansowanych fazach ściana żył staje się mniej wrażliwa na obkurczające działanie leku [22].

Escyna poprzez hamowanie enzymów rozkładających proteoglikany (składniki śródbłonka i macierzy zewnątrzkomórkowej) wzmaga uszczelnienie naczyń. Wykazano, że może ona wręcz nasilać biosyntezę proteoglikanów i działać w ten sposób na wzmocnienie ściany kapilar. Escyna zmniejsza w ten sposób aktywność elastazy, hialuronidazy, β-glukuronidazy, arylosulfatazy oraz β-N-acetyloglukozamidazy.

Aktywność tych enzymów może być podwyższona o 60–120% u pacjentów z przewlekłą chorobą żylną z zaawansowanymi objawami, takimi jak ciężkość kończyn dolnych, obrzęki i przebarwienia troficzne. Stosowanie kasztanowca przez 12 dni prowadziło do statystycznie znamiennego zmniejszenia aktywności wymienionych wyżej enzymów [23]. 

Escyna podawana dożylnie hamuje indukowany sztucznie obrzęk łapy szczura, ale z drugiej strony nie jest skuteczna w eliminacji długo trwającego procesu zapalnego [24]. To może wskazywać, że jest bardziej efektywna w początkowych etapach zapalenia z potrzebą jej stosowania od momentu potwierdzenia obrzęku i zapalenia. Z drugiej zaś strony w badaniu Wanga i wsp., gdzie zwiększoną przepuszczalność kapilarną i obrzęk łapy myszy indukowano polisacharydem ekstrahowanym z wodorostów (karagen), β-escyna była silnym i długo działającym środkiem przeciwzapalnym pozbawionym aktywności immunosupresyjnej [25]. Ograniczenie wysięku przez ściany kapilar potwierdziły także badania Vogla i wsp., gdzie escynę podawano pozajelitowo u szczurów [26]. Badania przeprowadzone na zwierzętach po adrenelektomii i usunięciu przysadki mózgowej potwierdziły, że prawidłowe ilości kortykosteroidów są niezbędne do utrzymania jej efektu przeciwobrzękowego. Escyna w pewnym stopniu naśladuje działanie kortykosteroidów i opiera się na ich aktywności [9] oraz wywiera synergistyczny efekt przeciwzapalny przy niskich dawkach glukokortykoidów zarówno in vivo, jak i in vitro [27]. β-escyna indukuje w osoczu szczurów 20-krotny wzrost kortykosterolu u gryzoni oraz 10-krotny wzrost stężenia hormonu adrenokortykotropowego (ACTH), co może potwierdzać przeciwzapalne działanie escyny [28].

Doustnie suplementowana β-escyna zmniejsza absorpcję glukozy z przewodu pokarmowego w trakcie testu obciążenia glukozą u szczurów, ograniczając tempo jej przechodzenia do jelit, a także transport przez nabłonek jelita cienkiego. Nie wywiera ona jednak działania hipoglikemicznego w osoczu zarówno u myszy zdrowych, jak i myszy z indukowaną alloksanem cukrzycą lub po dootrzewnowym podaniu glukozy. Nie wykazano również wpływu escyny na tempo uwalnianie i stężenie insuliny [29].

Badania 100 różnych wyciągów roślinnych wykazały, że wyciąg z kasztanowca powodował najsilniejsze skurcze w hodowanych ludzkich fibroblastach [30]. Wyjaśnieniem tego zjawiska wydaje się tworzenie naprężeń włókien kolagenowych połączone wraz z polimeryzacją aktyny, co może mieć zasadnicze znaczenie w kształtowaniu morfologii komórek, gojeniu ran oraz właściwościach mechanicznych skóry.

Potwierdzono to także w badaniach in vitro [31], w których wykazano, że siły indukowane w fibroblastach przez kwas lizofosfatydowy i trombinę towarzyszą tworzeniu się naprężających włókien, co regulowane jest przez kinazy łańcucha lekkiego miozyny i grupy Rho, które z kolei są bezpośrednio aktywowane przez wyciąg z kasztanowca.

Niezmiernie ciekawe wyniki przyniosły te badania, w których escyna była podawana drogą dożylną u ofiar wypadków drogowych z poważnym urazem głowy. W trakcie hospitalizacji obserwowano zmniejszenie wartości ciśnienia wewnątrzczaszkowego, zwłaszcza w dawkach 10–20 mg/dobę [9]. Escyna była również skuteczna w leczeniu obrzęku mózgu po zabiegach urazu czaszki, nowotworów mózgu i tętniakach śródczaszkowych [9], po których w zależności od nasilenia stanu obserwowano cofanie się bólów i zawrotów głowy.

Dostępne są również wyniki badań oceniające skuteczność escyny podczas zabiegów chirurgicznych. W badaniu kontrolowanym placebo Wilhelma i wsp. u pacjentów poddawanych zabiegom operacyjnym kończyn górnych dożylna suplementacja escyny w dawce 20 mg/dobę powodowała szybką redukcję stanu zapalnego i obrzęku [32]. Bardzo interesujące są również wyniki badania Pirarda i wsp., przeprowadzonego metodą podwójnie ślepej próby i kontrolowanego placebo. Badacze wykazali, że stosowana doustnie escyna w dawce 120 mg/dobę przez dwa miesiące w znaczący statystycznie sposób (p < 0,01) zmniejszyła dolegliwości (redukcja obrzęku i krwawienia) oraz wpłynęła na szybsze gojenie ran i owrzodzeń w przebiegu choroby hemoroidalnej [33].

Wang i wsp. [34] wykazali, że escyna jako naturalna mieszanina saponin trójterpenowych zwiększa szybkość apoptozy w komórkach BxPC-3 i komórkach PANC-1 poprzez obniżenie poziomu czynnika jądrowego κB (nuclear factor κB – NF-κB) i wiążące się z tym obniżenie aktywności czynników transkrypcyjnych C-myc, Bcl-2, COX-2 i Bcl-xL. Potwierdzili oni również większą skuteczność połączenia gemcytabiny i escyny w tym zakresie. Xiao i Wei [35] oraz Harikumar i wsp. [36] dowiedli także, że escyna zmniejsza aktywność NF-κB. Inni naukowcy wykazali także działanie przeciwnowotworowe escyny na różne formy komórek nowotworowych [37] i zwiększanie efektu, jaki wywierają paklitaksel i doksorubicyna w ludzkim raku wątrobowokomórkowym.

Zastosowanie escyny

Miejscowe podawanie preparatów zawierających escynę znalazło bardzo szerokie zastosowanie w leczeniu różnych dolegliwości, takich jak obrzęk i krwiak pourazowy, profilaktyka i leczenie tępych urazów, urazów sportowych oraz obrzęków pooperacyjnych. Jako jedyny składnik lub w skojarzeniu z heparyną, salicylanem dietyloaminy i bufeniną jest zalecana w dolegliwościach układu żylnego, takich jak zapalenie żył powierzchownych, objawy w przebiegu żylaków [9]. W połączeniu z l-tyroksyną bywa stosowana w leczeniu bliznowców, blizny przerostowej, obrzękach limfatycznych i rozstępach [9]. Podawana łącznie z heparyną i fosfolipidami znajduje zastosowanie w leczeniu chorób stawów i żylaków [38], w chorobie hemoroidalnej, a zwłaszcza w ginekologii i położnictwie [9]. 

Przeciwobrzękowe działanie różnych preparatów zawierających wyciąg z kasztanowca wykazano przede wszystkim w badaniach klinicznych u osób z przewlekłą chorobą żylną, co następnie było wykorzystywane i częściowo ekstrapolowane w leczeniu innych jednostek chorobowych lub obrzęków o innej etiologii.

Działanie przeciwzapalne escyny jest bezpośrednio związane z jej działaniem przeciwobrzękowym. Escyna hamuje komórkową fazę procesu zapalnego oraz aktywację leukocytów, zmniejsza migrację leukocytów do jamy opłucnowej w jej zapaleniu, ogranicza przyleganie granulocytów obojętnochłonnych [9], zmniejsza liczbę makrofagów o 50% i zwiększa o 46% liczbę neutrofili. Wyciąg z nasion kasztanowca in vitro hamuje również enzymatyczną i nieenzymatyczną oksydację lipidów oraz zapobiega szkodliwym działaniom stresuoksydacyjnego [39]. 

Skuteczność wyciągu z kasztanowca może także wynikać z jego wpływu na zwiększanie tonusu żylnego. Stwierdzono, że czysta escyna w stężeniach 5–150 mg/ml nie wykazuje wpływu na izolowane naczynia ludzkie i zwierzęce. Większe stężenia escyny (0,1 mg/ml) determinowały jednak skurcz naczyń, który utrzymywał się przez trzy godziny po podaniu. Podobny wpływ na skurcz ściany żylnej obserwowano po podaniu wyciągu z nasion kasztanowca w stężeniach 0,2–1 mg/ml u królików. Podobny rezultat odnotowano podczas stosowania wyciągu z kasztanowca lub samej escyny na żyły u psów. Skurcz naczyń zarówno zdrowych, jak i patologicznie zmienionych w trakcie podawania noradrenaliny zwiększał się o 50% przy stężeniu 10–5 M wyciągu, a czas trwania skurczu utrzymywał się przez pięć 
godzin [39]. Badania prowadzone in vitro u ludzi, a dotyczące żyły odpiszczelowej, wykazały tonizujący wpływ β-escyny na naczynia żylne.

Maksymalny skurcz żyły po jej podaniu był porównywalny ze skurczem uzyskanym po podaniu dihydroergotaminy i serotoniny [40] 
i okazał się większy niż po podaniu wazopresyny. Maksymalny skurcz naczynia osiągano przy stężeniu 10–3 M escyny. W większości dostępnych preparatów znaczący wzrost napięcia ściany żylnej obserwowano przy stężeniach escyny poniżej 10–7 M [40]. W innych badaniach prowadzonych na ludziach pojedyncza dawka wyciągu (150 mg lub 80 mg) znacząco zmniejszała pojemność żył, jednocześnie zwiększając napięcie ściany żylnej. Wyciąg z kasztanowca zwiększał o 30% tempo przepływu krwi żylnej w kończynach dolnych 
i w 73% przypadków ten korzystny efekt hemodynamiczny współistniał ze zmniejszeniem dolegliwości bólowych oraz obrzęku [28].

Wpływ escyny na tonus żylny związany jest w pewnym stopniu z pobudzaniem syntezy prostaglandyny F2α w naczyniach żylnych.

Zwiększenie jej stężenia wiąże się ze stopniem aktywacji fosfolipazy i enzymów, które odpowiedzialne są za konwersję prostaglandyny E2 do prostaglandyny F2α. Escyna w stężeniach 10–3 M lub niższych wykazuje działanie kurczące na naczynia. Proces ten można zahamować związkiem hamującym syntezę prostaglandyn – indometacyną. Powrót tonusu żylnego wraca po ok. 120 min od jej odstawienia [41].

Grupa małych, kontrolowanych placebo badań klinicznych podkreślała korzyści płynące ze stosowania escyny w mikrokrążeniu, redukcję dolegliwości oraz objawów u pacjentów z mikroangiopatią cukrzycową, nadciśnieniem żylnym i zakrzepicą żył powierzchownych [47].

Liczebność pacjentów w poszczególnych badaniach wahała się od 10 do 35, a czas leczenia różnił się od pojedynczej aplikacji do stosowanej przez osiem tygodni. Kilka lat później jeden z powyższych zespołów badawczych oceniał skuteczność miejscowo podawanej escyny z fosfolipidami, ale bez heparyny w serii czterech otwartych badań klinicznych z udziałem pacjentów z przewlekłą niewydolnością żylną. Dwutygodniowe badanie przeprowadzone u 15 pacjentów w porównaniu z 15-osobową grupą kontrolną wykazało, że żel znacznie zwiększa przezskórną prężność tlenu (PO2) w porównaniu z wartością wyjściową (p < 0,05) [48].

Trzy inne dwutygodniowe badania testowały żel w podobnej grupie pacjentów. Znaczące zmiany (p < 0,05) obserwowano w stosunku do sytuacji wyjściowej poprzez ocenę przepływu strumienia krwi w skórze mierzonego za pomocą laserowego przepływomierza dopplerowskiego, aktywność wolnych rodników tlenowych oraz przezskórnej prężności dwutlenku węgla [9].

Działania niepożądane escyny

Przeprowadzona w 2002 r. metaanaliza badań z zastosowaniem wyciągu z kasztanowca nie wykazała istotnych różnic w zakresie działań niepożądanych pomiędzy nim i placebo [49]. Metaanaliza trzech rejestrów leków włączonych już do obrotu obejmująca 10 725 pacjentów określiła średnią zdarzeń niepożądanych w tej grupie pacjentów na 1,51% [49]. W latach 1968–1989 zostało zleconych przez lekarzy prawie 900 mln indywidualnych dawek wyciągu z kasztanowca, z czego jedynie 15 pacjentów zgłosiło znaczące działania uboczne [9].

Bardzo ciężkie powikłania dotyczą wyłącznie rzadkich przypadków. Jednym z takich był przypadek, gdzie podano domięśniowo lek zawierający wyciąg z nasion kasztanowca w celu próby leczenia patologicznego złamania kości w Japonii. Doszło wówczas do ciężkiej cholestazy wątroby, jej martwicy i łagodnej eozynofilii w ciągu 60 dni od podania leku [50]. Lek ten był stosowany w Japonii od 1967 r. i dotychczas obserwowano jedynie łagodne działania niepożądane, takie jak pokrzywka, nudności i wymioty [50]. Istnieje również doniesienie o jednym przypadku choroby zawodowej u osoby pracującej w firmie farmaceutycznej. Dotyczy ono astmy oskrzelowej, która rozwinęła się wskutek uczulenia na escynę, co ustalono po wyeliminowaniu wszystkich innych możliwych przyczyn obturacji płucnej [51].

Czternaście badań przeglądu Cochrane dostarczyło informacji dotyczących działań niepożądanych, które były zwykle określane jako łagodne. W sześciu z nich raportowano objawy ze strony przewodu pokarmowego, bóle i zawroty głowy oraz nudności. Cztery kolejne badania nie zgłaszały tego typu zdarzeń, a w czterech innych stwierdzono dobrą tolerancję na leczenie. Wnioski płynące z tego przeglądu badań podkreślały, iż wyciąg z nasion kasztanowca jest bezpieczną i skuteczną formą leczenia u pacjentów z przewlekłą chorobą żylną [52].

Działanie żołądkowo-jelitowe escyny

W badaniach prowadzonych na myszach okazało się, że escyna Ia, IIb (50 mg/kg) hamuje opróżnianie żołądka z posiłku zawierającego 40% glukozy o 21,1–23,5% (z wyjątkiem escyny Ia), z mleka o 18,4–33,1% [53]. Prawdopodobnie może to być związane z udziałem nerwów czuciowych wrażliwych na kapsaicynę pobudzających syntezę i produkcję dopaminy do uwalniania prostaglandyn, co odbywa się za pośrednictwem centralnych receptorów dopaminy 2 [54]. Escyna Ib i IIb stosowana doustnie wykazywała również zwiększoną absorpcję magnezu w dawkach odpowiednio 12,5 mg/kg m.c. oraz 25 mg/kg m.c. u myszy. Sugerowane było tutaj zaangażowanie konstytutywnej syntazy tlenku azotu (NOS), bez udziału endogennych prostaglandyn i współczulnego układu nerwowego [55].

W badaniach dotyczących wpływu doustnej wstępnej dawki escyny Ia, IIa i IIb na zmiany błony śluzowej indukowane etanolem oraz roli kapsaicyny, endogennego tlenku azotu i prostaglandyn okazało się, że escyna Ia do IIb silnie hamuje rozwój wywołanych etanolem zmian patologicznych w obrębie śluzówki żołądka. Z kolei produkty hydrolizy desacylescyny I i II nie wykazywały żadnego efektu na błonę śluzową żołądka [56]. Sól sodowa escyny podawana w dawce 0,45 do 3,6 mg/kg m.c. dożylnie u gryzoni może hamować stan zapalny oraz gromadzenie się granulocytów, przyspieszać pasaż przez przewód pokarmowy oraz osłabiać tworze...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 4 wydaia czasopisma "Praktyczna Ortopedia i Traumatologia"
  • Nielimitowany dostęp do całego archiwum czasopisma
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy