Dołącz do czytelników
Brak wyników

Ogólne zasady, jakie powinny być brane pod uwagę przy opracowywaniu procedur zapobiegania zakażeniom

Artykuł | 22 lipca 2018 | NR 4
621

Rodzaj i liczba procedur zależy od rodzaju placówki i udzielanych w niej świadczeń zdrowotnych. Powinny również uwzględniać warunki oraz specyfikę danej placówki oraz możliwości organizacyjne i techniczne. Poniżej zamieszczono przykładowe procedury: higieny rąk i stosowania środków ochrony indywidualnej, postępowania z odpadami oraz utrzymania czystości.
 

Rodzaj i liczba procedur zależy od rodzaju placówki i udzielanych w niej świadczeń zdrowotnych. Procedury muszą powstawać w oparciu o:

POLECAMY

  • bieżące przepisy prawa,
  • aktualną wiedzę i praktykę medyczną,
  • wytyczne konsultantów, towarzystw i stowarzyszeń naukowych w danej dziedzinie,
  • obowiązujące normy PN-EN-ISO.

Powinny również uwzględniać warunki oraz specyfikę danej placówki oraz możliwości organizacyjne i techniczne (wyposażenie, personel), a także:

  • być zwięzłe i zrozumiałe,
  • być oznakowane datą wydania, datą ostatniej aktualizacji,
  • być dostępne dla wszystkich pracowników,
  • określać zakres obowiązków i odpowiedzialności.

Wdrożenie procedur musi być poprzedzone udokumentowanym szkoleniem personelu.

Elementy składowe każdej prawidłowo opracowanej procedury:

  1. Cel procedury
  2. Zakres stosowania (informacja, czy odnosi się do całej placówki, czy tylko do wybranych komórek)
  3. Odpowiedzialność np. za wdrożenie procedury i nadzór nad jej stosowaniem ponosi odpowiedzialność bezpośredni przełożony, np. za stosowanie procedury odpowiedzialni są wszyscy pracownicy, np. pielęgniarki, lekarze, salowe etc., których dana procedura dotyczy)
  4. Definicje i określone informacje
  5. Tryb postępowania
  6. Dokumenty związane (jeśli procedura wynika lub powiązana jest z innymi dokumentami w placówce)
  7. Załączniki (druki, formularze, wzory dokumentów, instrukcje)
  8. Materiały źródłowe do opracowania procedury, podstawy prawne, wytyczne
  9. Kontrola wdrożenia procedury (kto i z jaką częstotliwością będzie sprawdzał wdrożenie i wykonalność, np. pielęgniarka epidemiologiczna itp.)
  10. Rozdzielnik (lista osób, która otrzymała dokument do stosowania z podaniem daty, stanowiska, nazwiska)

Poniżej zamieszczono przykładowe procedury: higieny rąk i stosowania środków ochrony indywidualnej, postępowania z odpadami oraz utrzymania czystości.

Procedura higieny rąk i stosowania środków ochrony indywidualnej

Podstawy prawne:

  • ustawa z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (Dz. U. z 2008 r. Nr 234, poz. 1570):
  1. art. 11 pkt 2.3 − obowiązek opracowania, wdrożenia i nadzoru nad procedurami dekontaminacji skóry, błon śluzowych, innych tkanek,
  2. art. 11 pkt 2.4 − stosowanie środków ochrony indywidualnej i zbiorowej (…);
  • Kodeks pracy (t.j. Dz. U. z 1998 r. Nr 21, poz. 94 z późn. zm.) oraz przepisy wykonawcze:
  1. rozporządzenie MPiPS z dnia 26 września 1997 r. w sprawie ogólnych przepisów BHP (Dz. U. z 1997 r. Nr 169, poz. 1650),
  2. rozporządzenie MZ z dnia 22 kwietnia 2005 r. w sprawie szkodliwych czynników biologicznych dla zdrowia w środowisku pracy oraz ochrony zdrowia pracowników zawodowo narażonych na te czynniki (Dz. U. Nr 81, poz. 716 z późn. zm.): każdy pracodawca ma obowiązek zapewnienia personelowi odpowiednich warunków pracy, m.in. środków ochrony osobistej.

Ryc. 1 - Technika mycia rąk według Ayliffe

ZALECENIA WHO (Światowej Organizacji Zdrowia) z 2009 r. dotyczące kwestii higieny rąk i używania rękawic medycznych:

  • Rękawice nie zastępują mycia ani dezynfekcji rąk.
  • Mycie i dezynfekcję rąk należy wykonywać, kiedy jest to potrzebne, niezależnie od używania lub nieużywania rękawic.
  • Rękawice należy stosować zawsze, gdy może dojść do kontaktu z krwią, innym materiałem biologicznym oraz błonami śluzowymi i uszkodzoną skórą.
  • Stosować rękawice tylko do czynności przy jednym pacjencie.
  • Po każdej czynności przy pacjencie rękawice należy wyrzucić (nie stosować ponownie!).
  • Nie wykonywać w rękawicach innych czynności (np. prace biurowe, obsługa komputera, przechodzenie między gabinetami).
  • Stosować rękawice tylko wtedy, kiedy jest to zalecane według tzw. standardowych lub kontaktowych środków ostrożności.

Stosowanie jednorazowych rękawic (niesterylnych) placówkach medycznych, poza aspektami zapobiegania zakażeniom krwiopochodnym i innym, ma także uzasadnienie ze względów psychologicznych (jako standard pracy pielęgniarki z punktu widzenia pacjenta). Przy opracowywaniu procedur każda placówka we własnych opracowaniach określa wskazania do stosowania rękawic, podając uzasadnienie oparte na bieżących wytycznych.

Tab. 1. Socjalne mycie rąk

Kiedy należy myć ręce W jaki sposób
  • po przyjściu do pracy,
  • przed jedzeniem, piciem,
  • po skorzystaniu z toalety,
  • po widocznym zabrudzeniu
  • zdjąć biżuterię, zabezpieczyć zranienia na dłoniach,
  • umyć ręce ciepłą wodą i mydłem w płynie według techniki Ayliffe przez 30 sekund,
  • osuszyć ręcznikiem jednorazowym,
  • wyrzucić ręcznik do pojemnika, nie dotykając pokrywy (obniżenie ilości drobnoustrojów 
  • na rękach 60−90%)

Tab. 2. Higieniczne mycie rąk i dezynfekcja

Kiedy należy myć ręce W jaki sposób
  • przed zabiegami i po zabiegach, w trakcie których może nastąpić kontakt z materiałem biologicznym,
  • przed założeniem i po zdjęciu rękawiczek,
  • po kontakcie ze skórą pacjenta z widocznymi zmianami skórnymi
  • mycie zwykłe,  a następnie dezynfekcja skóry rąk przez 20−30 sekund przy użyciu 3−5 ml alkoholowego preparatu dezynfekcyjnego i pozostawienie do wyschnięcia,
  • w przypadku braku widocznych zabrudzeń na rękach można wykonać samą dezynfekcję (np. między pacjentami)

Tab. 3. Wskazania do stosowania rękawic

Sterylne Niesterylne
  • wszystkie zabiegi chirurgiczne, także poród drogami natury,
  • wszelkie inwazyjne procedury radiologiczne,
  • wykonanie dostępu naczyniowego obwodowego i centralnego,
  • procedura przygotowywania żywienia pozajelitowego oraz chemioterapeutyków (onkologia)
  • każda możliwa sytuacja kontaktu z krwią, płynami ustrojowymi, wydzielinami, wydalinami i przedmiotami w widoczny sposób zanieczyszczonymi materiałem biologicznym;
  • bezpośredni kontakt z pacjentem, np.:
  1. procedura zakładania i usuwania cewników naczyniowych,
  2. pobieranie materiału do badań, np. krwi,
  3. rozłączanie linii naczyniowej,
  4. badania przezpochwowe;
  • pośredni kontakt z pacjentem, np.:
  1. opróżnianie kaczek i basenów,
  2. dekontaminacja narzędzi,
  3. usuwanie odpadów medycznych,
  4. sprzątanie pomieszczeń

Tab. 4. Nie zaleca się stosować rękawic

Poza sytuacją izolacji kontaktowej – tj. kontaktowe środki ostrożności

Bezpośredni kontakt z pacjentem: pomiar ciśnienia i temperatury ciała lub pulsu, higiena pacjenta, transport pacjenta, czynności pielęgnacyjne oczu i uszu (bez wydzieliny).

Pośredni kontakt z pacjentem: korzystanie z telefonu, dokonywanie wpisów w historii choroby i karcie gorączkowej, dystrybucja leków doustnych, zakładanie urządzeń do nieinwazyjnego wspomagania wentylacji 
(np. maska tlenowa), przesuwanie mebli pacjenta, np. ustawianie pozycji łóżka.

Tab. 5. Przykład: Postępowanie z odpadami medycznymi w gabinecie lekarskim (kod 180103)

Odpady o ostrych końcach i krawędziach  Sposób postępowania
  • igły bezpośrednio po szczepieniu lub podaniu leków w iniekcji,
  • ampułki i fiolki po zużytych szczepionkach,
  • ampułkostrzykawki
umieszcza się w plastikowym, sztywnym, odpornym 
na przekłucie lub przecięcie pojemniku jednorazowego użycia
Inne odpady medyczne Sposób postępowania
  • fiolki z gumowymi korkami po zużytych szczepionkach,
  • strzykawki jednorazowego użytku,
  • szpatułki jednorazowego użytku,
  • materiały opatrunkowe (gaziki, gaza, lignina, wata) zużyte w związku ze szczepieniem, udzielaniem pierwszej pomocy, po dezynfekcji powierzchni dotykowych
umieszcza się w pojemniku wyłożonym workiem, jednorazowego użycia, z folii polietylenowej koloru czerwonego
 

 

Postępowanie z odpadami

Podstawy prawne:

  • rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 30 lipca 2010 r.w sprawie szczegółowego sposobu postępowania z odpadami medycznymi (Dz. U. z 2010 r. Nr 139, poz. 940),
  • rozporządzenie Ministra Środowiska z 27 września 2001 r. w sprawie katalogu odpadów (Dz. U. z 2001 r. Nr 112, poz. 1206).

Ogólne wytyczne:

  • Wymiana pojemników lub worków nie rzadziej niż co 72 godziny.
  • Widoczne oznakowanie pojemników lub worków:
  1. kod odpadów w nich przechowywanych,
  2. adres zamieszkania lub siedziba wytwórcy odpadu,
  3. data zamknięcia (w praktyce wskazana data otwarcia i podpis osoby otwierającej i zamykającej).
  • Magazynowanie odpadów medycznych:
  1. w temperaturze od 10°C do 18°C − tak długo, jak pozwalają na to ich właściwości, nie dłużej niż 72 godziny,
  2. w temperaturze do 10°C − nie dłużej niż 30 dni.
  • Dopuszczalne magazynowanie niewielkiej ilości odpadów medycznych w stacjonarnych lub przenośnych urządzeniach chłodniczych przeznaczonych wyłącznie do tego celu.
  • Miejsce przechowywania − wentylacja zapewniająca podciśnienie, z zapewnieniem filtracji odprowadzanego powietrza. Dopuszczona wentylacja grawitacyjna, pod warunkiem szczelnie zamkniętych pojemników.
  • Transport wewnętrzny – wózki zamykane lub wózki przewożące pojemniki zamykane. W przypadku niewielkich ilości odpadów − zamykane pojemniki transportowe.

Przypisy