Dołącz do czytelników
Brak wyników

Z praktyki ortopedy

19 lipca 2018

NR 10 (Maj 2018)

Krioterapia jako element rehabilitacji po zabiegach ortopedycznych

512

Krioterapia, czyli leczenie zimne, to coraz powszechniej stosowany w rehabilitacji zabieg. Jednak nie każdy może korzystać z terapii zimnem. W artykule omówiono m.in. wskazania i przeciwwskazania do zastosowania tej metody leczenia.

Krioterapia to zabiegi z wykorzystaniem niskich temperatur, czyli leczenie zimnem. Metoda ta była stosowana już w XVII wieku przez Greków i została wprowadzona do użytku dermatologicznego w 1850 r. – wykorzystano jej efekty znieczulające i zwężające naczynia [3].

POLECAMY

Od tego czasu wykorzystanie krioterapii było rozwijane w kierunku innych zastosowań, m.in. w neurochirurgii, ginekologii i ostatecznie ortopedii.
Pierwsze zastosowanie kriochirurgii w kościach z przerzutami opisał Marcove, który opisał otwarty system direct pour - metodę wykorzystującą ciekły azot w celu agresywnego wypełnienia jamy nowotworowej kilka razy [1, 4].

Aplikacja zimna jest stosunkowo prostą i niedrogą terapią, która od dziesięcioleci jest akceptowana jako skuteczna niefarmakologiczna interwencja w celu leczenia bólu.

Zwiększa próg odczuwania bólu, zmniejsza stan zapalny i skurcz tkanek. Zimno jest powszechnie stosowane w leczeniu ostrych urazów tkanek miękkich i wykazano jego skuteczność w redukcji bólu w okresie pooperacyjnym po zabiegach chirurgii ortopedycznej.

Zastosowanie zimna w leczeniu

Dokonano przeglądu literatury dotyczącej efektów fizjologicznych zastosowania zimna, jego skuteczności i różnych jego sposobów stosowania oraz wskazań w ortopedii, ze szczególnym zwróceniem uwagi na potencjalne powikłania związane z zastosowaniem tej zimnej procedury. Jednak baza dowodów na wspieranie zastosowania do powszechnej praktyki powierzchownego ochładzania jest ograniczona i istnieje potrzeba lepszej standaryzacji jakości takich procedur w przyszłości po przeprowadzeniu kontrolowanych badań klinicznych z randomizacją [6].

Operacja wszczepienia całkowitej endoprotezy stawu kolanowego (total knee arthroplasty - TKA) jest dobrze ugruntowaną procedurą ortopedyczną dla końcowego stanu zmian artropatycznych kolana, która sama w sobie wykazuje poprawę stanu klinicznego i złagodzenia bólu. Większość pacjentów zgłasza poprawę w zakresie bólu, funkcji i jakości życia zależną od stanu zdrowia (Quality Of Life - QOL) w ciągu 3-6 miesięcy po zabiegu. Pomimo tych usprawnień pacjenci leczeni za pomocą TKA często doświadczają obrzęku, a ból zazwyczaj nasila się 24-48 godzin po operacji, ponadto często zgłaszają także zakłócenia w jakości snu, co jest związane z obrzękiem pooperacyjnym i znaczną utratą krwi.

Aplikacja zimna jest stosunkowo prostą i niedrogą terapią, która od dziesięcioleci jest akceptowana jako skuteczna niefarmakologiczna interwencja w celu leczenia bólu.

Ból pooperacyjny i obrzęk można wytłumaczyć podwyższonym ogólnie i lokalnie poziomem mediatorów stanu zapalnego. Tak więc zastosowanie odpowiedniej, skutecznej terapii miejscowej lub ogólnej, a przez to zmniejszenie reakcji zapalnej może poprawić okołooperacyjne leczenie bólu po TKA. Podczas resekcji TKA konieczne jest nawadnianie - usuwanie resztek kości i tkanek miękkich stanowiących miejsce rozrostu potencjalnej kolonii bakteryjnej, czyli krew i ciepłe środowisko. Korzyści kliniczne wynikające z zastosowania dodatków w roztworach irygacyjnych, takich jak antybiotyk, detergent, płyn hipertoniczny czy sól fizjologiczna, zostały wnikliwie opisane w literaturze. Ciągła irygacja niektórymi dodatkami zmniejszyła znacznie wzrost bakteryjny w zakażeniu okołoprotezowym stawu. Dlatego irygacja rany podczas ortopedycznych zabiegów chirurgicznych, takich jak TKA, może poprawić wyniki chirurgiczne i zmniejszyć komplikacje okołooperacyjne przy niskim koszcie.

Wcześniejsze badania dotyczące krioterapii pooperacyjnej wykazały, że zmniejszenie ilości zapalnych cytokin, które zmieniają metabolizm tkankowy, zmniejsza działanie enzymatyczne, hamuje rozciąganie oraz odruch i zmniejsza skurcz mięśni.

Ponadto stymulacja zimnem może zmniejszyć krwawienie spowodowane przez sączenie kapilarne z jamy szpikowej i powierzchni pola kostnego. Jednak bezpośrednie korzyści po krioterapii pooperacyjnej są niejasne z powodu braku standaryzacji instrumentów, częstotliwości, czasu trwania i temperatury. jak dotąd przeprowadzono niewiele badań oceniających śródoperacyjną krioterapię w TKA [7].

Krioterapia nie znalazła jeszcze ogólnego zastosowana w chirurgii kręgosłupa.

Do zalet krioterapii zalicza się jej pozytywny wpływ na samopoczucie – w trakcie zabiegu w organizmie wydzielają się bowiem endorfiny, zwane hormonami szczęścia.

Opublikowano tylko kilka raportów dotyczących wykorzystania krioterapii jako opatrunku chłodzącego po operacjach na rdzeniu kręgowym. W wyniku jej zastosowania zmniejszył się ból pooperacyjny i skróciła długość hospitalizacji [6]. Jednakże skuteczność kliniczna w tym zakresie nie jest jeszcze ugruntowana.

Ponadto stymulacja zimnem może zmniejszyć krwawienie spowodowane przez sączenie kapilarne z jamy szpikowej i powierzchni kostnego.

Również kwestia, czy chłodzenie powierzchni ciała wpływa lub nie na obniżenie temperatury głębokich tkanek tułowia lub ciała, czyli wykazuje efekt ograniczenia wydzielania mediatorów zapalenia, jest nadal niejasna.

Rodzaje zabiegów krioterapeutycznych

Jak przytoczono powyżej, termin „krioterapiia” obejmuje szeroki zakres praktyk rehabilitacyjnych, przyjęło się jednak dzielić zabiegi na ogólne lub miejscowe.

Można w związku z tym wyróżnić krioterapię: 

  • miej...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 4 wydania czasopisma "Praktyczna Ortopedia i Traumatologia"
  • Nielimitowany dostęp do całego archiwum czasopisma
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy