Tendinopatie u dzieci i młodzieży – diagnostyka różnicowa z patologiami okresu wzrastania oraz miejsce suplementacji

Wzrost udziału dzieci i młodzieży w zorganizowanej aktywności sportowej wiąże się ze zwiększoną liczbą przeciążeniowych dolegliwości narządu ruchu. Do ich rozwoju predysponują przede wszystkim gwałtowne zwiększenie objętości lub intensywności treningu, niewystarczająca regeneracja, całoroczna specjalizacja w jednej dyscyplinie oraz nakładanie się wysokich obciążeń mechanicznych na okres intensywnego wzrastania.
Interpretacja bólu w okolicy przyczepu ścięgnistego u pacjenta pediatrycznego wymaga uwzględnienia dojrzałości szkieletowej. Otwarte chrząstki wzrostowe, apofizy i wtórne ośrodki kostnienia są szczególnie podatne na powtarzalne obciążenia trakcyjne. Z tego względu u młodszych pacjentów źródłem bólu częściej są apofizopatie lub inne patologie niedojrzałego kompleksu kostno-ścięgnistego niż przewlekłe zmiany w obrębie samego ścięgna [6–14].
Ból w obrębie guzowatości kości piszczelowej u aktywnego fizycznie dziecka lub młodszego nastolatka najczęściej odpowiada chorobie Osgooda–Schlattera. Dolegliwości dolnego bieguna rzepki mogą wskazywać na zespół Sindinga–Larsena–Johanssona, natomiast ból tylno-dolnej części kości piętowej może być związany z apofizopatią piętową, określaną jako choroba Severa.
Tendinopatia może jednak występować również przed zakończeniem wzrastania. Patologie ścięgna rzepki i ścięgna Achillesa obserwuje się u nastoletnich sportowców, a ich częstość wzrasta wraz z wiekiem, stażem treningowym i poziomem sportowym [6–9]. Obecność otwartych chrząstek wzrostowych nie wyklucza zatem tendinopatii, ale istotnie poszerza zakres diagnostyki różnicowej.
Tendinopatii nie należy utożsamiać z izolowanym procesem zapalnym. Jest to kliniczny zespół bólu oraz ograniczenia funkcji związanego z obciążaniem ścięgna, któremu mogą towarzyszyć zmiany strukturalne [1–4]. Rozpoznanie ma przede wszystkim charakter kliniczny. Badania obrazowe pełnią funkcję pomocniczą, ponieważ nieprawidłowości w ultrasonografii lub rezonansie magnetycznym mogą występować także u osób bezobjawowych [6, 15].
Celem opracowania jest omówienie zasad różnicowania tendinopatii z patologiami okresu wzrastania oraz przedstawienie aktualnego miejsca interwencji żywieniowych i suplementacji w postępowaniu u dzieci i młodzieży.

Specyfika układu mięśniowo-szkieletowego w okresie wzrastania

Układ mięśniowo-szkieletowy pacjenta pediatrycznego podlega dynamicznym zmianom strukturalnym i biomechanicznym. W okresie dojrzewania zmieniają się właściwości mechaniczne kości, mięśni i ścięgien, organizacja włókien kolagenowych, proporcje segmentów ciała oraz kontrola nerwowo-mięśniowa. Jednocześnie otwarte pozostają chrząstki wzrostowe i wtórne ośrodki kostnienia.
Apofiza jest wtórnym ośrodkiem kostnienia stanowiącym miejsce przyczepu mięśnia lub ścięgna. Powtarzalne siły trakcyjne mogą prowadzić do przeciążenia chrząstki apofizalnej, miejscowego bólu, obrzęku oraz zmian strukturalnych. W przypadku działania większej siły może dojść do ostrego złamania awulsyjnego.
W okresie szybkiego wzrastania dochodzi do zmian długości kończyn, proporcji ciała, zakresów ruchu i sztywności jednostki mięśniowo-ścięgnistej. Zmiany te mogą przejściowo wpływać na koordynację ruchową i zwiększać obciążenia działające na przyczepy.
U osób dorosłych przewlekłe przeciążenie może prowadzić do zaburzenia homeostazy ścięgna, zmiany aktywności tenocytów, zwiększenia zawartości proteoglikanów, dezorganizacji macierzy pozakomórkowej oraz nieprawidłowej przebudowy włókien kolagenowych [3–5]. U pacjenta niedojrzałego szkieletowo podo...