Dołącz do czytelników
Brak wyników

Z praktyki ortopedy

28 maja 2020

NR 18 (Maj 2020)

Siarczan chondroityny w chorobie zwyrodnieniowej stawów. Przegląd piśmiennictwa

33

Choroba zwyrodnieniowa stawów (osteoarthritis – OA) jest zaliczana przez Światową Organizację Zdrowia (World Health Organization – WHO) do grupy chorób, które w największym stopniu wpływają na współczynnik lat przeżytych w niepełnosprawności ujęciu populacji światowej. Powszechnie obserwuje się obniżenie średniego wieku pacjentów, w którym pojawiają się istotne dolegliwości związane z chorobą zwyrodnieniową, wpływające na zmniejszenie komfortu życia oraz zdolność do pracy. Wśród licznych metod terapii wymienia się schemat SYSADOA. Polega na stosowanie leków należących do grupy leków wolno działających w chorobie zwyrodnieniowej stawów (SYSADOA). Zalicza się do nich między innymi siarczany chondroityny oraz glukozaminy. Zgodnie z danymi naukowymi stosowanie preparatów z grupy SYSADOA powoduje łagodzenie bólu, zwiększenie funkcjonalność i sprawności pacjentów, a poprzez zjawisko synergii działania różnych substancji, zmniejsza konieczność podaży innych substancji o mniej korzystnym profilu bezpieczeństwa. Wiele źródeł naukowych potwierdza zasadność stosowania siarczanu chondroityny w chorobie zwyrodnieniowej o łagodnym i umiarkowanym stopniu nasilenia. Proces produkcyjny, skład cząsteczki, stopień oczyszczenia oraz pochodzenie siarczanu chondroityny mają znaczenie dla bioprzyswajalności i skuteczności. Istnieją dowody naukowe wykazujące, że siarczan glukozaminy i siarczan chondroityny opóźniają postęp degeneracji w chorobie zwyrodnieniowej stawów.

Choroba zwyrodnieniowa stawów (osteoarthritis – OA) oraz zespoły odcinka szyjnego i lędźwiowego kręgosłupa są zaliczane przez WHO do grupy chorób, które w największym stopniu wpływają na współczynnik lat przeżytych w niepełnosprawności (Years Lived with Disability – YLDs) ujęciu populacji światowej [1, 2]. Powszechnie obserwuje się obniżenie średniego wieku pacjentów, w którym pojawiają się istotne dolegliwości związane z chorobą zwyrodnieniową, wpływające na zmniejszenie komfortu życia oraz zdolność do pracy. Jednym z najcięższych objawów OA jest ból, nasilający się podczas obciążania stawu lub pojawiający się po okresie dłuższego odpoczynku. Dolegliwości związane z chorobą zwyrodnieniową często utrudniają, a czasem całkowicie uniemożliwiają pacjentowi codzienną aktywność i dotychczasowe funkcjonowanie [3]. Stawy kolanowe są jedną z najczęstszych lokalizacji zmian chorobowych [4].        

Terapia choroby zwyrodnieniowej stawów jest złożonym procesem, łączącym najczęściej metody niefarmakologiczne, farmakologiczne oraz choroby klinicznych [5]. W każdym przypadku leczenie należy rozpocząć od metod zachowawczych. Na chwilę obecną większość metod leczenia choroby zwyrodnieniowej jest ukierunkowana na łagodzenie objawów. Niestety, pomimo licznych badań istnieje niewiele terapii bezpośrednio spowalniających lub modyfikujących przebieg choroby. Na pewnym etapie większość pacjentów obciążonych chorobą zwyrodnieniową przyjmuje różne leki i suplementy [6].

Na rynku dostępnych jest wiele substancji potencjalnie mających pozytywny wpływ na łagodzenie objawów i usprawnianie pacjentów. Najwięcej badań poświęconych jest glukozaminie i chondroitynie [5, 7]. Związki te są pochodnymi stawowych glikozaminoglikanów (GAG). Uważa się, że mogą one promować wytwarzanie endogennych glikozaminoglikanów przez chondrocyty, tym samym zmniejszając stan zapalny w chorym stawie i redukując dolegliwości bólowe [8–11]. Fizjologicznie siarczan chondroityny jest ważnym składnikiem strukturalnym chrząstki stawowej, w znacznym stopniu wpływającym na jej odporność względem kompresji. Dokładniejszy mechanizm działania siarczanu chondroityny w chorobie zwyrodnieniowej przedstawiono w dalszej części artykułu.


Siarczan chondroityny


Glikozaminoglikany, w tym siarczan chondroityny, należą do leków stosowanych w systemie Symptomatic Slow Acting Drugs in Ostheoarthritis (SYSADOA). Wśród innych substancji z tej grupy wymienia się: siarczan glukozaminy, diacerynę, kwas hialuronowy czy olej z soi. W przeciwieństwie do klasycznych leków przeciwbólowych, takich jak paracetamol, niesteroidowe leki przeciwzapalne lub leki opioidowe, efekt działania substancji z grupy SYSADOA nie jest natychmiastowy. Efekty widoczny jest po kilku tygodniach, miesiącach regularnego zażywania. Głównym działaniem substancji SYSADOA jest łagodzenie dolegliwości bólowych oraz poprawa funkcjonalności chorych. Pozytywnym efektem jest możliwość zmniejszania podaży innych leków o istotnym profilu działań niepożądanych. Jednoczesne łączenie terapii klasycznej z terapią substancjami SYSADOA pozwala na osiągnięcie synergistycznego efektu w leczeniu choroby zwyrodnieniowej i zmniejszaniu nasilenia jej objawów z minimalizowaniem ryzyka wystąpienia działań niepożądanych każdej z podawanych substancji [12].

Glikozaminoglikany (GAG) należą do grupy związków polisacharydowych. Charakteryzują się zróżnicowanym profilem biologicznym i farmakokinetycznym [13]. Łańcuchy siarczanu chondroityny są nierozgałęzionymi polisacharydami o zmiennej długości składające się z dwóch występujących naprzemiennie monosachary-dów: kwasu D-glukuronowy (GlcA) i N-acetylo-D-galaktozaminy (GalNAc) połączonych wiązaniem β-1,3-glikozydowym [13]. Część reszty kwasu D-glukuronowego jest epimeryzowana do kwasu L-iduronowego (IdoA), a powstały w tym procesie disacharyd jest określany jako siarczan dermatanu. Masa molekularna naturalnie występującego siarczanu chondroityny w zależności od długości łańcucha, waha się w granicach 50–100 kDa i jest ściśle związana ze źródłem pochodzenia, długością łańcucha polisacharydowego i liczbą grup siarczkowych [14–15]. Dołączanie łańcucha GAG rozpoczyna się od 4 monosacharydów w ustalonym wzorze. Każdy cukier jest przyłączony do łańcucha przez określony enzym, co umożliwia wielopoziomową kontrolę syntezy łańcuchów glikozaminoglikanów. Na poziomie komórkowym ksyloza jest przyłączana w retikulum endoplazmatycznym, natomiast reszta cukrów w aparacie Golgiego [16]. 

Siarczan chondroityny pozyskuje się najczęściej z chrząstki wołowej, wieprzowej, drobiowej oraz z ryb chrzęstnoszkieletowych [13]. Dostępne preparaty siarczanu chondroityny różnią się więc masą molekularną oraz bioprzyswajalnością. Zgodnie z danymi biodostępność siarczanu chondroityny wynosi 15–24% dawki podanej doustnie. Ronca i wsp. [17] wykazali, że wysoka zawartość znakowanego siarczanu chondroityny znajduje się w płynie maziowym i chrząstce stawowej. Na jakość otrzymywanego produktu kluczowy wpływ ma materiał, z jakiego go pozyskano, proces obróbki oraz potencjalna obecność zanieczyszczeń [13].

Siarczan chondroityny wykazuje istotne działanie przeciwzapalne [18, 19]. W badaniach na materiale histologicznym siarczan chondroityny wpływał na obniżenie parametrów stanu zapalnego w obrębie błony maziowej. Obserwowano między innymi: zmniejszenie patologicznej proliferacji komórek podścieliska, zmniejszenie nacieku komórek prozapalnych, hamowanie stresu oksydacyjnego [20–24]. Udowodniono korzystny wpływ siarczanu chondroityny na zmniejszenie zakresu degradacji chrząstki, właściwości modyfikujące apoptozę chondrocytów, poprawę równowagi między procesami anabolicznymi i katabolicznymi zachodzącymi w macierzy zewnątrzkomórkowej [25]. Siarczan chondroityny może wpływać na zwiększenie syntezy kolagenu typu II i proteoglikanów [15]. Zgodnie z wynikami badań [26] największe działanie przeciwzapalne oceniane na podstawie redukcji syntezy czynnika martwicy nowotworów α (tumour necrosis factor α – TNF-α) wykazywał siarczan chondroityny pochodzący z chrząstki wołowej.

Podsumowując – mechanizm działania siarczanu chondroityny w aspekcie leczenia choroby zwyrodnieniowej stawów jest składową jego poszczególnych reakcji. Do najistotniejszych należą: działanie przeciwzapalne, stymulacja syntezy proteoglikanów i kwasu hialuronowego, zmniejszanie katabolicznej aktywności chondrocytów oraz hamowanie syntezy enzymów proteolitycznych, tlenku azotu i innych substancji o działaniu uszkadzającym chondrocyty i macierz chrząstki stawowej [11].
 

Siarczan chondroityny w chorobie zwyrodnieniowej stawów – naukowe podstawy stosowania 


European League Against Rheumatism (EULAR) zaleca stosowanie siarczanu chondroityny w leczeniu choroby zwyrodnieniowej stawów biodrowych, kolanowych i stawów ręki. Również w wytycznych Osteoarthritis Research Society International (OARSI) siarczan chondroityny jest zalecany w przypadku OA stawów kolanowych [5, 27, 28]. 

Największe korzyści ze stosowania substancji z grupy SYSADOA, w tym siarczanu chondroityny, mogą odnieść pacjenci z lekkim i umiarkowanym nasileniem zmian zwyrodnieniowych [8]. Zgodnie z danymi bazy Cochrane, siarczan chondroityny sam i/lub w połączeniu z glukozaminą zmniejsza poziom dolegliwości bólowych u chorych z chorobą zwyrodnieniową stawów kolanowych oraz hamuje progresję zwężania się szpary stawowej [29].

Wildi i wsp. [25] oceniali skuteczność stosowania siarczanu chondroityny na objętość chrząstki stawowej i zmiany podchrzęstnej warstwy kostnej w porównaniu do placebo. Zgodnie z wynikami CS wpływał na redukcję utraty chrząstki oraz zmniejszenie nasilenia zmian w podchrzęstnej warstwie kostnej. Zgodnie z wynikami pracy Reginstera i wsp. [30] siarczan chondroityny wykazywał większą skuteczność od placebo i był porównywalny z działaniem celekoksybu w łagodzeniu dolegliwości bólowych i poprawie funkcjonowania pacjentów z chorobą zwyrodnieniową stawu kolanowego w sześciomiesięcznym okresie obserwacji. Z kolei Pelletier i wsp. [31] wykazali większą skuteczność siarczanu chondroityny w hamowaniu progresji zmian strukturalnych chrząstki stawowej w porównaniu z celekoksybem. W obu kohortach pacjentów uzyskano porównywalna skuteczność w łagodzenia objawów klinicznych. Istnieją dowody naukowe wykazujące, że siarczan glukozaminy i siarczan chondroityny opóźniają postęp degeneracji w chorobie zwyrodnieniowej stawów.

Część dostępnych badań nie potwierdza wysokiej skuteczności stosowania siarczanu chondroityny. Rozbieżności pomiędzy wynikami badań oceniającymi skuteczność siarczanu chondroityny wynikają najprawdopodobniej ze stosowania różnych jakościowo substancji o różnym pochodzeniu cząsteczki. Proces produkcyjny, skład cząsteczki oraz stopień oczyszczenia w istotnym stopniu wpływają na bioprzyswajalność i skuteczność działania siarczanu chondroityny. Na rynku dostępnych jest wiele preparatów siarczanu chondroityny o różnym stopniu jakości. Cunh i wsp. [32] wykazali, że jedynie 5 z 16 przebadanych próbek siarczanu chondroityny zawierało ponad 90% czystego siarczanu chondroityny, a zawartość preparatów odpowiadała opisom na etykietach. Restaino i wsp. [33] przebadali 25 różnych preparatów siarczanu chondroityny sprzedawanych jako suplementy diety. Zgodnie z wynikami w 19 przypadkach zawartość siarczanu chondroityny była mniejsza od tej deklarowanej. W związku z powyższym istotne jest stosowanie siarczanu o wysokim stopniu oczyszczenia ze sprawdzonych źródeł [34]. Siarczan chondroityny mający dopuszczenie do sprzedaży jako lek, musi spełniać wszystkie kryteria bezpieczeństwa i jakości oraz jest określony pełen profil farmakotoksyczności i wystandaryzowane procesy produkcji.


Podsumowanie 


W związku z rozległą epidemiologią choroby zwyrodnieniowej oraz znacznym spadkiem jakości życia pacjentów, przeprowadzane są liczne badania, mające na celu znalezienie leku hamującego progresję zmian degeneracyjnych w chorobie zwyrodnieniowej. Uwzględniając coraz większą ilość badań potwierdzających skuteczność działania siarczanu chondroityny w OA, warto rozważyć siarczan chondroityny jako fa...

Dalsza część jest dostępna dla użytkowników z wykupionym planem

Przypisy