Dołącz do czytelników
Brak wyników

Tematu numeru , Z praktyki ortopedy

4 marca 2019

NR 13 (Luty 2019)

Metody pielęgnacji ran w świetle aktualnego Konsensusu w sprawie antyseptyki (2018)
Wound care methods in view of current Consensus on Wound Antisepsis (2018)

0 85

Wstęp: Leczenie ran przewlekłych i profilaktyka wystąpienia infekcji ran wciąż stanowią wyzwanie zarówno dla lekarza, jak i pacjenta. Jest to problem z jednej strony mogący w znacznym stopniu obniżać jakość życia chorych, 
z drugiej zaś stanowić znaczne obciążenie socjoekonomiczne dla systemu opieki zdrowotnej. Współczesna medycyna oferuje szeroki wachlarz możliwości odpowiedniej pielęgnacji ran i metod leczenia w postaci środków anty-
septycznych. Zgodnie z definicją są to środki o potencjale zabijania, hamowania proliferacji i zmniejszania ilości mikroorganizmów. Istotną wspólną cechą wszystkich preparatów antyseptycznych jest szerokie spektrum działania i minimalna toksyczność. Do najczęściej stosowanych należą oktenidyna, poliheksanid oraz związki jodowe. W świetle Konsensusu do spraw antyseptyki z 2018 r. pojawiły się nowe doniesienia i zalecenia co do stosowania odpowiednich środków. Konsensus podsumowuje także i wyjaśnia kontrowersje dotyczące stosowania poliheksanidu, wskazując go jako antyseptyczny środek pierwszego wyboru w wielu sytuacjach klinicznych. Wybór odpowiedniego środka antyseptycznego zależy od wielu czynników klinicznych. Zgodnie z Konsensusem oktenidyna jest środkiem z wyboru w pielęgnacji ran ostrych i pourazowych, w szczególności skontaminowanych szczepami gronkowców metycylinoopornych. Poliheksanid jest rekomendowany w profilaktyce wystąpienia infekcji miejsca operowanego oraz w pielęgnacji ran oparzeniowych, z kolei związki jodowe są zalecane w przypadku leczenia ran głębokich. Należy podkreślić, że podstawą skutecznego leczenia ran jest ich odpowiednie oczyszczenie. 

 

Abstract: The treatment of chronic wounds and the prevention of wound infection are still a challenge for both the doctor and the patient. This is a problem, on the one hand, that can significantly reduce the quality of life of patients, and on the other – a significant socioeconomic burden on the health care system. Modern medicine offers a wide range of possibilities for proper wound care and treatment methods in the form of antiseptics. According to the definition, these are measures with the potential to kill, inhibit proliferation and reduce the amount of microorganisms. An important common feature of all antiseptics is the wide spectrum of action and minimal toxicity. The most frequently used are octenidine, polyhexanide and iodine compounds. In light of the Consensus on Antiseptics from 2018, new reports and recommendations appeared regarding the application of appropriate measures. The consensus also summarizes and explains the controversy regarding the use of polyhexanide, demonstrating it as an antiseptic of the first choice in many clinical situations. The choice of a suitable antiseptic depends on many clinical factors. According to Consensus, octenidine is the agent of choice for the care of acute and post-traumatic wounds, in particular those vetted with strains of methicillin-resistant staphylococci. Polyhexanide is recommended in the prophylaxis of surgical site infection and in the care of burn wounds, while iodine compounds are recommended for the treatment of deep wounds. It should be emphasized that the basis for effective wound healing is their proper cleansing.  

Przewlekłe rany stanowią istotny problem medyczny zarówno w aspekcie znacznego zmniejszenia jakości życia pacjentów, jak i obciążeń ekonomicznych 1. Jedną z najistotniejszych przyczyn opóźnienia gojenia ran są czynniki mikrobiologiczne. W związku z tym w przypadku pielęgnacji każdej rany kluczowe jest jej odpowiednie oczyszczenie i stosowanie odpowiednich środków antyseptycznych 2

   Większość ran – zarówno przewlekłych, jak i ostrych urazowych – jest w pewnym stopniu zanieczyszczona mikrobiologicznie. W zależności od zaawansowania kontaminacji mogą pojawiać się powikłania, takie jak opóźnione gojenie, rozwój miejscowej lub ogólnoustrojowej infekcji w skrajnych przypadkach powikłanej sepsą. Wśród najczęściej izolowanych drobnoustrojów 
z ran wymienia się: S. aureus, S. epidermidis, S. pyogenes, 
E. coli, P. mirabilis, A. baumannii, Citrobacter, Serratia, P. aeruginosa, Enterobacter, Bacteroides, a z grzybów – 
Candida 3.

   Antyseptyka zgodnie z definicją jest procesem mającym na celu dezynfekcję błon śluzowych, skóry lub innych uszkodzonych tkanek z wykorzystaniem środków, które nie działają szkodliwie na tkanki ludzkie. Pierwotnie słowo zostało wprowadzone przez J. Pringle’a w 1750 r. Etymologia słowa pochodzi z języka greckiego i w bezpośrednim tłumaczeniu oznacza „zapobieganie gniciu”. Pierwsze próby wprowadzenia antyseptyki do praktyki codziennej zostały podjęte przez węgierskiego położnika I. Semmelweisa, co w ówczesnych czasach nie spotkało się z uznaniem społecznym. Lekarz zalecał mycie rąk w chlorowanej wodzie w celu minimalizowania ryzyka zakażeń okołoporodowych. Kolejne kroki w dziedzinie antyseptyki zostały postawione przez
J. Listera, który zalecał stosowanie kwasu karbolowego celeu dezynfekcji. W 1980 r. E. Bergmann upowszechnił sterylizację z wykorzystaniem pary wodnej i wysokiej temperatury. Pojęcie antyseptyki należy odróżniać od aseptyki, czyli od działań mających nie doprowadzić do zakażenia tkanek lub jałowych powierzchni. Zgodnie z definicją  środek antyseptyczny to substancja chemiczna o potencjale niszczenia drobnoustrojów i hamowania ich proliferacji 4.

   Obecnie dostępnych jest wiele metod i środków działających antyseptycznie. Ich działanie jest niepodważalne i trudno wyobrazić sobie skuteczną pielęgnację ran bez ich wykorzystania. 


Klasyfikacja statusu mikrobiologicznego ran 

Zgodnie z Konsensusem do spraw antyseptyki z 2018 r. 
antyseptyka może być stosowana jako profilaktyka rozwinięcia się infekcji ran ostrych oraz miejsca operowanego. Kolejnym wskazaniem jest dekolonizacja ran z obecnością drobnoustrojów wielolekoopornych. Następnie w przypadku infekcji z manifestacją kliniczną kontaminacji lub jako element procesu przygotowawczego do oczyszczenia przewlekłych ran 5.

   W klasyfikacji statusu drobnoustrojowego rany wyróżnia się pięć stopni [7]. Kontaminacją nazywa się stan, w którym w obrębie rany występują drobnoustroje, jednak nie jest obecna ich proliferacja. Kolejnym stopniem jest kolonizacja rany. W tej sytuacji drobnoustroje w ranie proliferują, jednak istotna klinicznie odpowiedź odpornościowa organizmu nie jest obecna. W kolonizacji objawowej (krytycznej) także obecna jest proliferacja mikroorganizmów. W przeciwieństwie do kolonizacji może wystąpić opóźnione gojenie rany w wyniku produkcji i gromadzenia się toksyn. Do kolonizacji krytycznej klasyfikuje się także kolonizację przez szczepy oporne na antybiotyki. Podobnie jak w kolonizacji, nieobserwowane są klasyczne objawy i wykładniki infekcji.
Kolejnym stopniem jest miejscowe zakażenie. W odróżnieniu od wcześniejszych etapów obecne w tym stadium są wykładniki infekcji i reakcji odpornościowej organizmu, 
tj. zwiększenie ucieplenia, zaczerwienienie, tkliwość, ból, ograniczenie funkcjonalności. Infekcja ogólnoustrojowa poza wcześniej wspomnianymi objawami charakteryzuje się podwyższeniem wykładników stanu zapalnego: stężenia białka C-reaktywnego (C-reactive protein – CRP), prokalcytoniny i/lub obecnością gorączki. 

   W aspekcie antybiotykoterapii nie zaleca się miejscowego stosowania antybiotyków na rany skolonizowane drobnoustrojami lub zainfekowane powierzchownie. Sprzyja to wytwarzaniu szczepów opornych na antybiotyki. W przypadku rozwoju infekcji ogólnoustrojowej lub ryzyka sepsy zaleca się antybiotykoterapię ogólnoustrojową 6.


Podział i charakterystyka środków antyseptycznych 

Środki antyseptyczne mogą być klasyfikowane jako leki lub wyroby medyczne. Ponadto podczas wybierania odpowiedniego środka istotna jest ocena jego skuteczności w określonych warunkach oraz profil bezpieczeństwa. Podsumowując, idealny środek antyseptyczny powinien charakteryzować się szerokim spektrum działania przeciwdrobnoustrojowego, niską cytotoksycznością, aktywnością względem biofilmu produkowanego przez bakterie. Ponadto powinien być neutralny względem procesów gojenia i nie mieć potenc...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 4 wydaia czasopisma "Praktyczna Ortopedia i Traumatologia"
  • Nielimitowany dostęp do całego archiwum czasopisma
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy