Nieuchronnym następstwem zabiegu operacyjnego jest uraz tkanek, a w konsekwencji ból. Jego źródłem są uszkodzone tkanki położone powierzchownie (błony śluzowe, skóra, tkanka podskórna), jak również głębiej (mięśnie, powięzi, więzadła, okostna). Może on mieć także składową trzewną, wywołaną przez skurcz lub rozciągnięcie mięśni gładkich, oraz neuropatyczną, spowodowaną uszkodzeniem włókien nerwowych. Uszkodzenie tkanek indukuje stan zapalny, a mediatory zapalenia obniżają próg wrażliwości nocyceptorów, co nasila odczucie bólu. Ból pojawia się po ustąpieniu działania znieczulenia śródoperacyjnego, a jego leczenie nie tylko jest konieczne ze względów humanitarnych, lecz także zmniejsza ryzyko powikłań, które może indukować. Ponadto skuteczne leczenie bólu przyspiesza uruchomienie i rehabilitację pacjenta, skraca czas hospitalizacji i zazwyczaj obniża jej koszty. Zapobiega też przejściu bólu w stan przewlekły, który sam w sobie jest chorobą trudną w leczeniu. Nasilenie i zasięg bólu są zwykle proporcjonalne do rozległości zabiegu operacyjnego. Nasilenie jest zazwyczaj największe w pierwszej i drugiej dobie po zabiegu operacyjnym, a potem stopniowo się zmniejsza [1–3].
Zabiegi ortopedyczne, a szczególnie zabiegi dotyczące kręgosłupa i wszczepiania endoprotez stawowych, należą do najbardziej bolesnych zabiegów chirurgicznych. Poddawani im pacjenci zwykle wymagają stosowania opioidowych leków przeciwbólowych. Jednak ze względu na ryzyko działań niepożądanych, w tym rozwoju uzależnienia, leki te powinny być stosowane z zachowaniem środków ostrożności: monitorowania nasilenia bólu, stosowania najniższych skutecznych dawek leków i przez jak najkrótszy czas.
Aby zmniejszyć dawki analgetyków opioidowych, powinny one być stosowane w skojarzeniu z lekami nieopioidowymi, koanalgetykami i technikami znieczulenia miejscowego w tzw. analgezji multimodalnej. Zalecaną metodą postępowania jest podawanie leków przeciwbólowych już przed rozpoczęciem zabiegu operacyjnego (analgezja prewencyjna) – takie działanie zmniejsza nasilenie bólu pooperacyjnego, zapobiega rozwojowi nadwrażliwości obwodowej i ośrodkowej, ma działanie ochronne na układ nocyceptywny, co zmniejsza ryzyko wystąpienia bólu przewlekłego. Podczas zabiegu operacyjnego znieczulenie ogólne może być łączone z dodatkowym znieczuleniem miejscowym, np. znieczuleniem nasiękowym lub przewodowym i dostawowym wstrzyknięciem leków miejscowo znieczulających – zapobiega to bezpośrednio powstawaniu i przewodzeniu bodźców bólowych z obszaru zabiegu.
Niektóre zabiegi ortopedyczne mogą być przeprowadzone w znieczuleniu zewnątrzoponowym. Zmniejsza ono stres związany z zabiegiem, ryzyko powikłań zakrzepowo-zatorowych, arytmii, powikłań ze strony układu oddechowego (niedodma, zapalenie płuc) i pozwala na szybszy powrót czynności jelit [4].
W zależności od okoliczności występowania bólu wyróżniamy dwa jego rodzaje [1, 2]:
REKLAMA
- ból podstawowy (tło bólowe) – obecny w spoczynku i przy wykonywaniu normalnych, codziennych czynności,
- ból przypadkowy (incydentalny) – związany z procedurami diagnostycznymi lub terapeutycznymi (np. zmianami opatrunku, zabiegami rehabilitacyjnymi) lub zabiegami pielęgnacyjnymi (np. zmianą ułożenia chorego).
Leczenie bólu po zabiegu ortopedycznym powinno być dostosowane do nasilenia bólu aktualnie odczuwanego przez chorego. W praktyce można stosować następujący podział bólu określony przy użyciu skali numerycznej (numerical rating scale – NRS) [1, 2]:
- ból o niewielkim nasileniu: 1–4,
- ból o umiarkowanym nasileniu: 4–6,
- silny ból: 7.
Farmakologiczne leczenie bólu [1, 2, 5]
- Ból o niewi...
Pozostałe 90% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów
- 4 wydania czasopisma "Praktyczna Ortopedia i Traumatologia"
- Nielimitowany dostęp do całego archiwum czasopisma
- ...i wiele więcej!
Twoje źródło wiedzy i narzędzie codziennej praktyki ortopedycznej.
Kwartalnik dla ortopedów, traumatologów — przekazuje nowoczesną, sprawdzoną wiedzę kliniczną, gotową do zastosowania w codziennej pracy.
