Dołącz do czytelników
Brak wyników

Z praktyki ortopedy

4 czerwca 2019

NR 14 (Maj 2019)

Blizna – problem nie tylko estetyczny. Jak pomóc pacjentowi, aby blizna nie przeszkadzała w rehabilitacji?

0 61

Występowanie blizn jako naturalny proces gojenia ran spowodowanych urazem bądź zabiegiem chirurgicznym stanowi problem o różnym nasileniu, często zależny nie tylko od rozległości ran, ale też od wielu innych czynników biorących udział w powstaniu i gojeniu rany. Często powstałe blizny powodują przykre doznania emocjonalne, ale też – w przypadku hipertrofii – mogą być nieprzyjemne fizycznie.

Blizna

Blizna jest naturalnym następstwem gojenia ran po uszkodzeniach urazowych bądź powstałych na skutek zabiegu chirurgicznego. Destrukcja poszczególnych warstw skóry i tkanki podskórnej determinuje przebieg procesu gojenia. Ubytki tkankowe, sposób gojenia ran i kontaminacja wpływają na wygląd powstałej blizny. Jednak nie sposób zdeterminować, jak będzie wyglądać ostateczna forma, która pojawi się na skórze.

Gojenie rany przebiega naturalnie w procesie następujących po sobie etapów – hemostazy, procesu zapalnego, proliferacji i remodelowania. Proces gojenia rany rozpoczyna się już w momencie jej powstania, gdy dochodzi do wynaczynienia krwi, dokonuje się wówczas ekspozycja kolagenu dla płytek krwi. Kontakt powoduje uwolnienie płytkowych czynników krzepnięcia, czynników wzrostu i cytokin [PDGF (platelet-derived growth factor), TGF-ß (transforming growth factor β)]. Ten etap zapewnia hemostazę. Następnie działanie rozpoczynają neutrofile, które poprzez proces fagocytozy usuwają zniszczoną tkankę czy bakterie. W trakcie następującego procesu zapalnego makrofagi kontynuują dotychczasowe działania neutrofili, wydzielanie cytokin i fagocytozę. Po „oczyszczeniu” rany pojawiają się fibroblasty, tworząc macierz pozakomórkową (faza proliferacyjna), po której zachodzi proces remodelingu [3].

Zaburzenie na poziomie każdego z wymienionych etapów może być przyczyną nieprawidłowego gojenia rany. Uporządkowana sekwencja zdarzeń następujących po sobie, w które zaangażowane są poszczególne grupy komórek w połączeniu z wytwarzanymi cytokinami i czynnikami wzrostu, warunkuje prawidłowy proces gojenia rany. Ze względu na istotną zawartość kolagenu uczestnictwo fibroblastów w procesie jest niezbędne. 

Według definicji rana to przerwanie ciągłości, a także funkcji narządu [4]. W tym wypadku skóry i tkanki podskórnej. W procesie gojenia rany można wyróżnić cztery warianty:

  • typowe – gdy występuje równowaga pomiędzy formowaniem blizny i jej remodelingiem,
  • nadmierne gromadzenie tkanki łącznej – prowadzi do włóknienia, deformacji w postaci keloidu lub blizny hipertroficznej,
  • opóźnione gojenie – następuje w przypadku deficytu tkanki łącznej powodującego osłabienie tworzącego się podścieliska,
  • przewlekłe, niegojące się owrzodzenia.

W generalnym ujęciu rany skóry, które mogą zostać zamknięte (szwy, staplery), goją się poprzez tworzenie się macierzy z tkanki łącznej, ziarninowanie i nabłonkowanie. W przypadku ran otwartych występuje głównie proces ziarninowania. Mechanizmy odpowiedzialne za ziarninowanie związane są z interakcją fibroblastów z elementami macierzy [5]. 

Rodzaje blizn. Mechanizm powstawania

Włóknienie to zastępowanie prawidłowych elementów strukturalnych przez zniekształconą, niefunkcjonalną tkankę łączną w nadmiernej ilości [6]. 

Blizna hipertroficzna to skórna postać zaburzenia fibroproliferacyjnego. Często rozwija się po uszkodzeniu termicznym lub urazie obejmującym głębokie warstwy skóry. Charakterystyczne dla tej zmiany jest odkładanie nadmiernie zmienionego morfologicznie kolagenu i innych białek macierzy zewnątrzkomórkowej. Zmiany, które powstają w wyniku blizny hipertroficznej, często powodują zniekształcenia kosmetyczne oraz funkcjonalne, nawracające pomimo chirurgicznego opracowywania. Istotną rolę w powstawaniu odgrywają cząsteczki pobudzające do włóknienia i hamujące włóknienie, m.in. czynniki wzrostu, cytokiny, białka macierzy zewnątrzkomórkowej, enzymy proteolityczne [7]. 

W przypadku powstawania keloidów istotą zaburzenia jest tworzenie 2–3-krotnie większej ilości kolagenu w porównaniu z fibroblastami wyizolowanymi ze skóry u tych samych pacjentów [8]. Łagodny rozrost włóknisto-proliferacyjny skóry rozciąga się poza pierwotną ranę i nacieka sąsiadujące tkanki na skutek nadmiernej produkcji macierzy zewnątrzkomórkowej. Głównymi czynnikami stymulującymi rozrost są cytokiny i czynniki wzrostu [9].

Czynniki miejscowe wpływające na gojenie rany

  • Infekcja. Najczę...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 4 wydaia czasopisma "Praktyczna Ortopedia i Traumatologia"
  • Nielimitowany dostęp do całego archiwum czasopisma
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy