ASU w leczeniu kolejnych etapów choroby zwyrodnieniowej stawu kolanowego

Patogeneza i obraz kliniczny poszczególnych etapów ChZS 

Choroba zwyrodnieniowa stawów (ChZS) to przewlekłe schorzenie układu ruchu, które prowadzi do uszkodzenia struktur stawu: chrząstki, podchrzęstnej warstwy kości oraz błony maziowej. Powoduje występowanie przewlekłego bólu oraz niepełnosprawności.
Jest najczęstszym schorzeniem układu ruchu i wiąże się z obniżeniem jakości życia pojedynczego pacjenta oraz istotnym negatywnym wpływem na całe społeczeństwo [1]. 
Częstość występowania ChZS w populacji ogólnej systematycznie wzrasta. Choroba najczęściej dotyczy stawu kolanowego, rzadziej stawu biodrowego. Dane amerykańskie (badania populacyjne) pokazują, że objawową chorobę zwyrodnieniową stawu kolanowego (gonartrozę) stwierdza się u blisko 9,3% osób w wieku powyżej 60 lat, a szacowane całkowite ryzyko jej wystąpienia w ciągu całego życia wynosi 13,8% [2]. Wskazuje się również na znaczny wzrost częstości występowania gonartrozy w postaci od umiarkowanej do ciężkiej – z 3,7% w 1990 r. do 26,7% w 2017 r. [3]. Dane te podkreślają rosnące obciążenie zdrowia publicznego chorobą zwyrodnieniową stawu kolanowego i wskazują na potrzebę opracowania skutecznych strategii terapeutycznych. 

Diagnostyka ChZS

Diagnostyka ChZS opiera się na odpowiednio zebranym wywiadzie (bóle stawów przez większość dni w miesiącu poprzedzającym) oraz klasycznym badaniu radiologicznym (RTG). Zazwyczaj zaawansowanie zmian zwyrodnieniowych w RTG ocenia się za pomocą skali Kellgrena i Lawrence’a (okres radiologiczny I–IV) [4]. 
Warto zwrócić uwagę na wysoką przydatność kliniczną badania ultrasonograficznego (USG) i rezonansu magnetycznego (MR), szczególnie na wczesnych etapach ChZS. USG umożliwia ocenę tkanek miękkich okołostawowych, zapalenia błony maziowej oraz ilości chrząstki szklistej (chondromalacja stopnia I–IV). Badanie MR daje najpełniejszy obraz stawu z uwzględnieniem chrząstki, kości podchrzęstnej, szpiku kostnego, tkanek miękkich i błony maziowej [5]. 
Obiecującym narzędziem diagnostycznym we wczesnej ChZS wydaje się także wibroartrografia. Rejestruje ona mikrodrgania stawu za pomocą czujników rozmieszczonych na skórze [6]. Technika ta wykazała wysoką czułość i powtarzalność w początkowym okresie destrukcji chrząstki stawowej. 

Patogeneza ChZS

We wczesnych stadiach choroby zwyrodnieniowej stawu kolanowego pod wpływem czynników mechanicznych (przeciążenia, urazu) dochodzi do zmian w strukturze i zawartości kolagenu typu II i proteoglikanów w chrząstce. Utrzymywanie się nieprawidłowego lub nadmiernego obciążenia stawu prowadzi do pokonania mechanizmów kompensacyjnych i ostatecznie do uszkodzenia i erozji chrząstki stawowej [7]. W odpowiedzi na erozję chrząstki chondrocyty przechodzą fazę hipertrofii, zwiększając syntezę macierzy oraz produkując mediatory zapalne, które nasilają degenerację chrząstki [8]. 
Ostatecznym etapem destrukcji chrząstki jest apoptoza chondrocytów, prowadząca do przewagi procesów katabolicznych nad anabolicznymi w zakresie kolagenu typu II i proteoglikanów chrząstki. Mediatory zapalne rozprzestrzeniają się równocześnie na inne struktury stawowe, co prowadzi do zmian w błonie maziowej (przerostu i przekrwienia) i kości podchrzęstnej (sklerotyzacji) [9]. Ostatecznie na powierzchni chrząstki powstają szczeliny, a wolne fragmenty chrząstki stymulują dodatko...