Dołącz do czytelników
Brak wyników

Z praktyki ortopedy , Otwarty dostęp

3 września 2019

NR 15 (Sierpień 2019)

Odpowiedzialność cywilna ortopedy – wybrane aspekty

0 69

Ortopedzi w związku z wykonywanym zawodem podlegają różnym rodzajom odpowiedzialności prawnej, w tym odpowiedzialności cywilnej. Odpowiedzialność cywilna to obowiązek przewidziany przez przepisy prawne ponoszenia konsekwencji za swoje czyny i naprawienia wyrządzonej szkody. Celem artykułu jest przedstawienie wybranych aspektów ponoszenia odpowiedzialności cywilnej przez ortopedów.

Lekarze w związku z wykonywanym zawodem podlegają różnym rodzajom odpowiedzialności prawnej, w tym odpowiedzialności cywilnej. Odpowiedzialność cywilna oznacza generalnie ujemne konsekwencje ponoszone przez podmioty prawa, w tym personel medyczny, w związku z zaistnieniem zdarzeń negatywnie ocenianych przez prawo. Odpowiedzialność cywilna to obowiązek przewidziany przez przepisy prawne ponoszenia konsekwencji za swoje czyny i naprawienia wyrządzonej szkody. Uregulowana jest przepisami Kodeksu cywilnego i jest to odpowiedzialność majątkowa dłużnika (np. lekarza). Podstawowe regulacje dotyczące odpowiedzialności cywilnej zawiera Kodeks cywilny w Księdze trzeciej: Zobowiązania, tytuł VI: Czyny niedozwolone (art. 415–449) oraz tytuł VII: Wykonanie zobowiązań i skutki ich niewykonania (art. 471–486). 

Przesłanki odpowiedzialności cywilnej lekarza

Dla powstania odpowiedzialności cywilnej ortopedy, tak jak każdego lekarza, niezbędne jest zaistnienie łącznie trzech ustawowych przesłanek, do których należą:

  • zdarzenie wyrządzające szkodę, mające postać działania lub zaniechania, za które dłużnik (ortopeda) z mocy prawa jest odpowiedzialny (niewykonanie lub nienależyte wykonanie zobowiązania lub czyn niedozwolony),
  • szkoda (mająca charakter majątkowy lub niemajątkowy),
  • związek przyczynowy między powyższym zdarzeniem a szkodą.

Niewykonanie lub nienależyte wykonanie zobowiązania to zdarzenie, w którym lekarz lub podmiot leczniczy nie dopełnił obowiązku świadczenia bądź też wypełnił go, ale nienależycie. Natomiast czyn niedozwolony zachodzi wówczas, gdy wyrządzający szkodę lekarz lub podmiot leczniczy naruszył nakaz lub zakaz obowiązujący niezależnie od istniejącej lub nieistniejącej między stronami umowy. W prawie cywilnym nie ma definicji winy, jednakże dominuje pogląd przyjmujący jej dwuelementową konstrukcję. Składa się ona z elementu obiektywnego i subiektywnego. Obiektywny element winy należy rozumieć jako każde zachowanie człowieka niezgodne z przepisami prawa lub zasadami współżycia społecznego. Subiektywny element winy należy rozumieć jako zachowanie człowieka, w związku z którym można postawić mu zarzut niewłaściwego działania, w wyniku którego powstała szkoda. Takie niewłaściwe zachowanie może przyjąć postać:

  • winy umyślnej, powstałej w wyniku bezpośredniego zamiaru popełnienia czynu lub w wyniku ewentualnego zamiaru popełnienia czynu,
  • winy nieumyślnej, rozumianej jako lekkomyślność i niedbalstwo, niezręczność w postępowaniu, nieuwaga.

Odpowiedzialność wynikająca z winy umyślnej lekarza występuje bardzo rzadko, natomiast znacznie częstsze są przypadki odpowiedzialności powstałej z tytułu winy nieumyślnej, która powstaje najczęściej w wyniku niezachowania należytej staranności w trakcie udzielania świadczeń zdrowotnych (np. brak należytego nadzoru nad stanem pacjenta). O zawinieniu lekarza może zdecydować nie tylko zarzucenie mu braku wystarczającej wiedzy i umiejętności praktycznych, odpowiadających aprobowanemu wzorcowi należytej staranności, ale także niezręczność i nieuwaga przeprowadzanego zabiegu, jeżeli – oceniając obiektywnie – nie powinny one wystąpić w konkretnych okolicznościach (wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 14 lutego 2013 r., I ACa 970/12).
W polskim prawie cywilnym nie występuje też definicja szkody. Zazwyczaj pod tym pojęciem rozumie się uszczerbek na interesach majątkowych danej jednostki materialnych i niematerialnych. Szkodą jest każdy uszczerbek w dobrach prawnie chronionych, co do którego istnieje obowiązek naprawienia. Dobrami prawnie chronionymi są w szczególności zdrowie i życie oraz mienie. Szkodą o charakterze majątkowym jest szkoda na osobie lub mieniu, natomiast szkodą o charakterze niemajątkowym doznana krzywda (czyli cierpienie fizyczne lub moralne). Uszczerbek o charakterze niematerialnym wiąże się zazwyczaj ze stratą materialną, kiedy to cierpienia fizyczne są wynikiem uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia. 
Szkodą majątkową może być w szczególności:

  • uszkodzenie ciała lub rozstrój zdrowia pacjenta (np. wskutek zakażenia pacjenta lub uszkodzenia mu tętnicy podczas zabiegu),
  • straty wynikłe z całkowitej lub częściowej utraty zdolności do pracy zarobkowej, ze zwiększenia się potrzeb poszkodowanego lub zmniejszenia jego widoków powodzenia w przyszłości,
  • koszty leczenia i inne uzasadnione wydatki (np. na wózek inwalidzki, inne zaopatrzenie ortopedyczne, dojazdy taksówkami na zabiegi oraz do lekarza itp.).

Szkoda może być wyrządzona przez konkretnego lekarza lub w wyniku zaniedbań organizacyjnych podmiotu leczniczego. Ustalenie wartości szkody polega na porównaniu stanu, w jakim znajdowałby się pacjent, gdyby nie wadliwe postępowanie świadczeniodawcy 
(np. ortopedy), ze stanem, jaki powstał w wyniku jego postępowania. Każda szkoda, rozważana jako uszczerbek na majątku w granicach normalnych następstw działania lub zaniechania, które wywołało szkodę, może mieć postać szkody rzeczywistej lub utraconych korzyści, których osoba poszkodowana nie osiągnęła, a które mogła osiągnąć, gdyby nie wyrządzono jej szkody.
Stosownie do przepisów Kodeksu cywilnego zobowiązany do odszkodowania (np. ortopeda) ponosi odpowiedzialność jedynie za normalne następstwa działania lub zaniechania, z którego szkoda wynikła. Normalnymi skutkami działania i zaniechania będą skutki, które zwykle w danych okolicznościach następują, np. pomiędzy użyciem niesterylnych narzędzi do zabiegu a infekcją istnieje związek przyczynowy. Natomiast ortopeda nie ponosi odpowiedzialności za następstwa swoich działań lub zaniechań, które mają charakter nadzwyczajny lub nieprzewidywalny. Lekarz nie odpowiada za nadzwyczajne, nie do przewidzenia komplikacje oraz za inne, niepozostające w normalnym związku przyczynowym z jego postępowaniem skutki. W sprawach „lekarskich” ustalenie w sposób pewny związku przyczynowego pomiędzy postępowaniem lekarza a powstałą szkodą jest najczęściej niemożliwe, gdyż w świetle wiedzy medycznej w większości wypadków można mówić tylko o prawdopodobieństwie wysokiego stopnia, a rzadko o pewności czy wyłączności przyczyny. Na powstanie szkody ma lub może mieć wpływ wiele czynników i należy tylko ustalić, w jakim stopniu prawdopodobieństwa wobec innych czynników powstaje zaniedbanie lekarza (wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 30 kwietnia 2015 r., I ACa 1752/14).

Przypadki odpowiedzialności

Jak wynika z orzecznictwa sądowego w sprawach dotyczących personelu medycznego (np. wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 14 lutego 2013 r., sygn. akt I ACa 970/12, wyrok Sądu Najwyższego z dnia 10 lutego 2010 r., sygn. akt V CSK 287/09), do obowiązków personelu medycznego należy podjęcie takiego sposobu postępowania (leczenia), które gwarantować powinno, przy zachowaniu aktualnego stanu wiedzy i zasad staranności, przewidywalny efekt w postaci wyleczenia, a przede wszystkim nienarażenie pacjentów na pogorszenie stanu zdrowia. Postępowanie odmienne określane jest jako błąd lekarski (błąd w sztuce medycznej).
W piśmiennictwie prawniczym istnieje rozróżnienie błędu diagnostycznego (rozpoznania) oraz błędu w leczeniu (terapeutycznego). Błąd diagnostyczny polega bądź na mylnym stwierdzeniu nieistniejącej choroby, częściej na nierozpoznaniu rzeczywistej choroby pacjenta. Błąd terapeutyczny zachodzi w przypadku niewłaściwej metody lub wadliwego sposobu leczenia. Błąd terapeutyczny może polegać także na przeprowadzeniu zabiegu pomimo istnienia w tym względzie przeciwwskazań lekarskich.
Jak podaje literatura, przez błąd lekarski rozumieć należy naruszenie obowiązujących lekarza reguł postępowania, oceniane w kontekście nauki i praktyki medycznej. Zawsze konieczne jest więc ustalenie przez sąd, czy lekarz zachował staranność, ocenianą pod kątem określonego wzorca, standardu postępowania, przy przyjęciu kryterium wysokiego poziomu przeciętnej staranności każdego lekarza jako jego staranności zawodowej (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 10 lutego 2010 r., V CSK 287/09). Miernikiem właściwego zachowania odpowiedzialnego lekarza jest kryterium należytej staranności. Od lekarzy wymaga się staranności wyższej niż przeciętna z uwagi na przedmiot ich zabiegów, którym jest człowiek i skutki, które często są nieodwracalne (wyrok Sądu Apelacyjnego w Krakowie z dnia 9 marca 2001 r., I ACa 124/01).
Zgodnie z art. 4 ustawy z dnia 5 grudnia 1996 r. o zawodach lekarza i lekarza dentysty (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r., poz. 537) lekarz ma obowiązek wykonywać zawód, zgodnie ze wskazaniami aktualnej wiedzy medycznej, dostępnymi mu metodami i środkami zapobiegania, rozpoznawania i leczenia chorób, zgodnie z zasadami etyki zawodowej oraz z należytą starannością. Dla postępowania ortopedy w praktyce fundamentalna powinna być należyta staranność zawodowa. Jej niezachowanie skutkuje możliwością ponoszenia odpowiedzialności prawnej. Ponadto należy pamiętać, że ustawowym obowiązkiem lekarza jest postępowanie zgodnie z aktualną wiedzą medyczną. Za jeden z podlegających ocenie aspektów należytej staranności przy udzielaniu świadczeń zdrowotnych należy uznać przykładowo profilaktykę konkretnych schorzeń. W przypadku pracy ortopedów bardzo ważna jest np. profilaktyka przeciwzakrzepowa u pacjentów (żylnej choroby zakrzepowo-zatorowej – ŻChZZ). Zakrzepica żył głębokich...

Artykuł jest dostępny dla zalogowanych użytkowników w ramach Otwartego Dostępu.

Jak uzyskać dostęp? Wystarczy, że założysz konto lub zalogujesz się.
Czeka na Ciebie pakiet inspirujących materiałów pokazowych.
Załóż konto Zaloguj się

Przypisy