Ostry ból pełni funkcję ochronną, ale przewlekły ból traci swój adaptacyjny charakter i staje się chorobą samą w sobie. Jednym z najczęstszych schorzeń z przewlekłym bólem jest choroba zwyrodnieniowa stawów (ChZS). Tradycyjnie ból w ChZS był uznawany za efekt działania obwodowych mechanizmów nocyceptywnych, jednak ostatnie badania wykazują, że jego przyczyny są bardziej złożone – obejmują mechanizmy zarówno obwodowe, jak i ośrodkowe, dlatego u części chorych klasyczne analgetyki są nieskuteczne. Pregabalina, analog kwasu gamma-aminomasłowego (GABA), wykazuje skuteczność w leczeniu bólu neuropatycznego, który jest często obecny u pacjentów z ChZS. Mechanizm działania pregabaliny polega na wiązaniu z podjednostką alfa-2-delta kanałów wapniowych w neuronach presynaptycznych, co zmniejsza uwalnianie neuroprzekaźników pobudzających. Choć badania nad skutecznością pregabaliny w ChZS są wciąż nieliczne, to ich wyniki sugerują, że może ona zmniejszać nasilenie bólu neuropatycznego i sensytyzacji ośrodkowej. Terapia pregabaliną, szczególnie w połączeniu z klasycznymi analgetykami, może być skuteczniejsza niż stosowanie tych leków osobno. Pregabalina może być również stosowana w bólu neuropatycznym innego pochodzenia, np. pourazowym, czy niespecyficznym bólu dolnego odcinka kręgosłupa. Niezbędne są dalsze badania kliniczne obejmujące większą liczbę pacjentów, aby potwierdzić te wyniki i określić optymalne schematy leczenia.
Autor: dr n. med. Małgorzata Berezińska
Ból zarówno ostry, jak i przewlekły jest odczuciem negatywnie wpływającym na jakość życia. Diklofenak, lek z grupy NLPZ, wykazuje silne działanie przeciwbólowe i przeciwzapalne. Jest stosowany w leczeniu różnych schorzeń, takich jak zapalenie stawów, urazy mięśniowo-szkieletowe, migreny czy bóle menstruacyjne. Hamuje aktywność enzymu COX-2, odpowiedzialnego za syntezę substancji prozapalnych i wywołujących ból. Hamuje także sensytyzację nocyceptorów, a tym samym przekazywanie sygnałów bólowych do mózgu. W wielu przypadkach diklofenak można stosować miejscowo – osiąga wówczas lokalnie wysokie stężenie w obszarze objętym stanem zapalnym, przy niskim stężeniu w osoczu. Minimalizuje to ryzyko ogólnoustrojowych działań niepożądanych. W większości preparatów do stosowania miejscowego lek występuje w stężeniu 1–2%. Najwyższe stężenie – 4% – zawiera aerozol do stosowania miejscowego. Stosowanie diklofenaku w postaci aerozolu na skórę pozwala na skuteczne dotarcie leku do miejsca działania mimo barier skórnych. Preparat łatwo przenika przez naskórek i kumuluje się w tkankach, co wydłuża czas jego działania. Mimo potencjalnych działań niepożądanych w miejscu aplikacji ta forma podania diklofenaku stanowi cenną opcję terapeutyczną dla osób, które nie mogą stosować leków ogólnoustrojowo – pozwala na skuteczne zwalczanie różnych rodzajów bólu i zapewnia ulgę bez konieczności zażywania leków doustnych.
Ból różnego pochodzenia należy do najczęstszych przyczyn poszukiwania pomocy medycznej. Diklofenak, lek należący do niesteroidowych leków przeciwzapalnych (NLPZ), jest skuteczny w leczeniu bólu i stanów zapalnych zarówno ostrych, jak i przewlekłych. Główny mechanizm działania diklofenaku polega na hamowaniu syntezy prostaglandyn i innych mediatorów bólu i zapalenia poprzez hamowanie aktywności COX-2. Diklofenak hamuje prozapalną COX-2 cztero–pięciokrotnie silniej niż konstytutywną COX-1. Stosowanie diklofenaku w leczeniu bólu przewlekłego i ostrego zarówno doustnie, jak i miejscowo jest powszechne, choć wiąże się z ryzykiem działań niepożądanych, zwłaszcza ze strony układu krążenia. Ze względu na powiązanie diklofenaku z poważnymi incydentami sercowo-naczyniowymi jego stosowanie wymaga ostrożności u pacjentów z istniejącymi czynnikami ryzyka sercowo-naczyniowego. Stosowanie diklofenaku może się wiązać także z ryzykiem uszkodzenia wątroby, choć to powikłanie występuje rzadko. Działania niepożądane mogą być minimalizowane poprzez stosowanie leku w najniższej skutecznej dawce i przez jak najkrótszy czas. Zaletą diklofenaku w porównaniu z innymi NLPZ jest bardzo rzadkie występowanie reakcji fototoksycznych (co może być istotne szczególnie w okresie letnim). Stosowanie miejscowe diklofenaku pozwala zmniejszyć ryzyko działań niepożądanych dzięki poprawie tolerancji leku i ukierunkowaniu jego działania bezpośrednio na uszkodzone tkanki.
Nimesulid to niesteroidowy lek przeciwzapalny (NLPZ) o budowie chemicznej niepowiązanej z innymi lekami z tej grupy. Jest stosowany do łagodzenia bólu i zmniejszania stanów zapalnych w uszkodzeniach i chorobach układu ruchu. Należy do preferencyjnych inhibitorów COX-2, co minimalizuje działania niepożądane związane z blokowaniem izoenzymu COX-1. Lek ten ma jedyny w swoim rodzaju, wielokierunkowy mechanizm działania przeciwzapalnego – ingeruje nie tylko w syntezę prostanoidów, ale również w syntezę i działanie innych mediatorów zapalnych. Może być stosowany doustnie, jednak w przypadku urazów stawów lub ścięgien lepszy wybór stanowi żel do stosowania miejscowego. Umożliwia on precyzyjne działanie w miejscu uszkodzenia, minimalizując wchłanianie do krwi i działania ogólnoustrojowe. Nimesulid szybko i efektywnie łagodzi dolegliwości bólowe i zmniejsza towarzyszący uszkodzeniu stan zapalny. Lek ten ma korzystny profil bezpieczeństwa, a ryzyko działań niepożądanych, zwłaszcza związanych przewodem pokarmowym, jest niższe niż w przypadku innych NLPZ. W ortopedii nimesulid, zwłaszcza w postaci żelu, może stanowić skuteczną opcję w leczeniu bólu miejscowego związanego z urazami i stanami zapalnymi stawów i ścięgien czy chorobami zwyrodnieniowymi stawów.