Dołącz do czytelników
Brak wyników

Opis przypadku

1 czerwca 2021

NR 22 (Maj 2021)

Porównanie dostępu miniinwazyjnego przedniego MIS DAA vs. standardowy dostęp tylno-boczny K-L w alloplastyce pourazowej u pacjentów po złamaniach panewki stawu biodrowego
Comparison of mini-invasive anterior MIS DAA approach versus standard posterolateral K-L approach in posttraumatic arthroplasty in patients after hip acetabular fractures

51

W pracy przedstawiono porównanie dwóch grup pacjentów, u których wykonano alloplastykę stawu biodrowego w przebiegu pourazowej artrozy po złamaniach panewki stawu biodrowego z wykorzystaniem dostępu operacyjnego przedniego MIS DAA i standardowego tylno-bocznego. Uzyskano znaczne skrócenie czasu wczesnej rehabilitacji i hospitalizacji u pacjentów operowanych z użyciem MIS DAA vs. dostęp tylno-boczny oraz zmniejszoną liczbę wczesnych powikłań pooperacyjnych. 

Złamania miednicy są rzadkimi urazami narządu ruchu, ale obarczonymi ryzykiem ciężkich powikłań funkcjonalnych. Stanowią one około 3% wszystkich złamań (100 uszkodzeń na 400 tys. mieszkańców rocznie) [1]. Dzielimy je na urazy: obręczy miednicy, panewki stawu biodrowego oraz kości krzyżowej [2]. Szczególnie problematyczne są niestabilne złamania miednicy oraz złamania przezpanewkowe, wikłane najcięższymi urazami narządu ruchu. Śmiertelność po ciężkich złamaniach miednicy według literatury wynosi od 9% do 30% [3]. Operacje stabilizacji złamań miednicy są zabiegami trudnymi technicznie i wymagają szczególnego doświadczenia i przeszkolenia lekarzy. Złamania pierwotnie powinny być zespalane stabilnie, przy użyciu dedykowanych implantów, co pozwala na szybką aktywizację chorych oraz zmniejsza ryzyko rozwoju powikłań związanych z unieruchomieniem, a więc następowymi zmianami zwyrodnieniowymi i ryzykiem wtórnej alloplastyki stawu biodrowego [4].

POLECAMY

Najczęstszymi następstwami złamania panewki są zmiany zwyrodnieniowe stawu biodrowego, występujące u 5% pacjentów w pierwszych dwóch latach po zespoleniu, u 14% po 5 latach, a u ponad 17% po 9 latach [5, 6, 7]. Ich jednoznaczne wyleczenie następuje jedynie poprzez wykonanie protezoplastyki stawu biodrowego. 

W naszym ośrodku w leczeniu artrozy pourazowej w następstwie złamań panewki w latach 2012–2015 wykonywano endoprotezoplastykę z klasycznego dostępu tylno-bocznego Kochera-Langebacka. Jednak w okresie 2014–2019 dostępem z wyboru był dostęp miniinwazyjny przedni MIS DAA, zmodyfikowany przez nasz zespół. W pracy przedstawiono porównanie efektu wczesnej rehabilitacji i hospitalizacji z alloplastyk z użyciem MIS DAA jako metody z wyboru w ostatnich 6 latach oraz wyników dostępu Kochera-Langebacka.

Dostęp miniinwazyjny przedni 

W ostatnich latach użycie dostępu przedniego DAA i MIS DAA w alloplastykach staje się coraz bardziej popularne w leczeniu zmian zwyrodnieniowych biodra. W naszym zmodyfikowanym wydaniu zabieg wykonywany jest na standardowym (ogólnie dostępnym w szpitalach) stole operacyjnym, bez dodatkowych podpórek, wyciągów itp. Wymagana jest jedynie możliwość hiperekstensji kończyn dolnych, co mieści się w standardach stołów chirurgicznych. 

Typ znieczulenia nie ma znaczenia. Stosujemy lekko łukowate cięcie skórne, rozpoczynając 3–4 cm bocznie w linii między krętarzem większym i kolcem biodrowym przednim górnym, na wysokości ⅓ brzuśca mięśnia napinacza powięzi szerokiej (Tensor Fasciae Late  – TFL) w kierunku głowy strzałki. Po przecięciu tkanki podskórnej w linii cięcia otwieramy powięź w proksymalnej połowie cięcia z uwzględnieniem anatomii n. LFCN. Wykonujemy nacięcie powięzi ok. 1–2 cm w części proksymalnej, następnie rozwarstwiając wzdłuż „na tępo” powięź do długości cięcia skórnego. W ten sposób odsuwamy gałąź udową n. LFCN, zmniejszając ryzyko uszkodzenia w stosunku do typowej techniki. 

W przestrzeni międzymięśniowej pomiędzy mięśniem napinaczem powięzi szerokiej a mięśniem krawieckim bezpośrednio odnajdujemy torbę stawową. Do ekspozycji torebki stawowej używamy jedynie dwóch retraktorów: 90º „cobra” oraz 30º retraktor
na stronę boczną torby stawowej. Wykonujemy nacięcie torebki w kształcie litery T, usuwając jej przednio-boczną część. W ten sposób osiągamy pełną ekspozycję szyjki i głowy kości udowej. W tej sytuacji możemy zastosować każdy typ trzpienia protezy, od trzpieni szyjkowych poprzez szyjkowo-przynasadowe oraz standardowe, wymagające najbardziej dystalnej osteotomii kości udowej. W przypadku wykonywania plastyki osteofitów stawu biodrowego, do dyspozycji operatora wyłania się ⅔ obwodu głowy kości udowej, z możliwością usunięcia osteofitów bez dystrakcji stawu. Usuwamy ok. 10–15-milimetrowy klin kostny, uzyskany po podwójnej osteotomii, następnie in situ usuwamy głowę kości udowej, zawsze starając się usuwać powierzchnią chrzęstną w stosunku do m. TFL i m. sartoriusa. Minimalizuje to ryzyko uszkodzenia mięśni powierzchnią ranną głowy kości udowej.

Kolejnym etapem jest ekspozycja panewki  – wykorzystuje się jedynie dwie podważki – „cobra” 90º na górno-przednią część panewki oraz 30º w dole panewki, odsuwając jednocześnie miejsce osteotomii kości udowej. Taka konfiguracja retraktorów zmniejsza napięcie mięśniowe na TFL, mięśniu krawieckim oraz mięśniu biodrowo-lędźwiowym, dając większą dostępność do opracowania panewki, przy zmniejszonym napięciu mięśniowym. Pełny wgląd do panewki uzyskujemy poprzez 2 retraktory. Po opracowaniu panewki, fiksacji implantu wykonujemy ekspozycję bliższej części kości udowej. Jest to jeden z krytycznych momentów zabiegu, ze względu na ryzyko niewystarczającej ekspozycji kości udowej oraz uszkodzenia TFL.

Standardowa figura 4 oraz brak hiperekstensji zmniejszają przestrzeń do ekspozycji kości udowej, zwiększając napięcie powięzi, m. TFL oraz zwiększa ryzyko złamania szczytu krętarza lub złamania spiralnego k. udowej. W naszej modyfikacji techniki operacyjnej operowana kończyna ułożona jest pod kończyną nieoperowaną jedynie w zgięciu stawu kolanowego 20°, maksymalnej rotacji zewnętrznej oraz wymaganym do ekspozycji uda przywiedzeniu. Używamy jedynie 2 podważek – 30° od strony przyśrodkowej oraz jednozębnej „cobra” 90º pod krętarz większy, zmniejszając w ten sposób nacisk na mięsień napinacza powięzi TFL. Uwolnienie torby bocznej w kierunku szczytu krętarza większego następuje w trakcie wykonywania rotacji i przy-
wiedzenia poprzez proste cięcia od linii osteotomii w kierunku szczytu krętarza. Minimalizuje to ryzyko uszkodzenia rotatorów zewnętrznych, z których pierwszy jest widoczny m. gruszkowaty (m. piriformis).

Nie wykonujemy cięć i uwolnienia okrężnego wokół przynasady. 

W przypadkach szczególnie trudnych uwolnienie następuje również w okolicy krętarza mniejszego. W trakcie uwalniania następuje praktycznie bezwysiłkowa ekspozycja uda w celu przygotowania jamy szpikowej. Po zaimplantowaniu trzpienia, po ostatecznym wykonaniu doboru długości głowy protezy wykonujemy repozycję stawu i pełne sprawdzenie zakresu ruchomości ROM oraz stabilności stawu. W stosunku do innych dostępów operacyjnych brak tu jatrogennego uszkodzenia mięśni, zwłaszcza rotatorów i odwodzicieli stawu biodrowego, bez potrzeby ich szycia lub wtórnego przytwierdzenia.

Wobec tego następuje jedynie szycie powięzi, następnie tkanki podskórnej i skóry właściwej. Pacjent bezpośrednio po ustąpieniu znieczulenia może rozpocząć rehabilitację bierną i czynną. Nie zaobserwowano poważnych komplikacji w formie wczesne-
go zwichnięcia lub obluzowania implantu podczas stosowania MIS DAA oraz 1 zwichnięcie po dostępie tylnym. 

Materiał i metody 

W przedstawionym badaniu porównano wyniki 7 pacjentów (grupa I, tab. 1), którzy przebyli alloplastykę stawu biodrowego (total hip replacement) THA po zabiegu zespolenia złamania panewki w latach 2012–2015 z dostępu K-L oraz 8 pacjentów (grupa II, Tab. 2) po złamaniu panewki, u których wykonano THA z dostępu MIS DAA w latach 2016 –2019. Pacjenci operowani byli przez zespoły chirurgów z doświadczeniem minimum 80 alloplastyk stawu biodrowego rocznie. W obu grupach zastosowano implanty bezcementowe wykorzystujące osteotomię w linii międzykrętarzowej. Nie implantowano trzpieni szyjkowo-przynasadowych. W obu grupach użyto konfiguracji poly-ce w 3 przypadkach, poly-mo w 4 przypadkach (grupa K-L) oraz po 4 przypadki w grupie MIS DAA.

W obu grupach stosowano możliwie największe średnice głów, wynikające z dostępności do danej panewki. W trakcie dostępu K-L użyto 3 głów 32 mm, 4 głów 36 mm. W grupie DAA użyto 6 głów 36 mm, 2 głów 32 mm.

Wszystkich pacjentów oceniono w skali HHS (Harris Hip Score, HHS) [8] bezpośrednio przed zabiegiem operacyjnym endoprotezy stawu biodrowego oraz w 3. i 24. miesiącu po protezoplastyce. Porównano również okresy zakończenia rehabilitacji i stosowania kul ortopedycznych u pacjentów operowanych z obu dostępów. Za czas zakończenia rehabilitacji uznano moment powrotu do pracy lub oświadczenia pacjenta o powrocie do wykonywania wszystkich czynności domowych sprzed zabiegu zespolenia miednicy. 

Wyniki przedstawiono w tabelach poniżej. 

Tabela 1. Ocena w skali Harris Hip Score pacjentów operowanych w latach 2012–2015, dostęp tylno-boczny (grupa I)

  

Przed zabiegiem protezoplastyki 3. miesiąc po zabiegu protezoplastyki 24. miesiąc po zabiegu endoprotezy  Czas hospitalizacji 
 w dniach
Pacjent 1 34 49 72 5
Pacjent 2 39 51 69 5
Pacjent 3 43 56 81 6
Pacjen 4  47 60 78 5
Pacjent 5 32 41 64 5
Pacjent 6 29 32 61 6
Pacjent 7 41 60 83 5
Średnia 37,8 49,8 72,5 5,2

Tabela 2. Ocena w skali Harris Hip Score pacjentów operowanych w latach 2016–2019, dostęp przedni MIS DAA (grupa II)

  Przed zabiegiem protezoplastyki  3. miesiąc po zabiegu protezoplastyki  24. miesiąc po zabiegu endoprotezy Czas hospitalizacji 
 w dniach
Pacjent  1 37 53 70 4
Pacjent  2 42 60 80 3
Pacjent  3 48 68 82 2
Pacjent  4 26 35 48 4
Pacjent  5  46 62 75 3
Pacjent  6 42 75 84 3
Pacjent  7 32 57 70 3
Pacjent  8 36 64 77 3
Średnia 38,6 59,2 73,25 3,1

Tabela 3. Porównanie czasu zakończenia rehabilitacji w miesiącach pacjentów operowanych z dostępu Kochera-Langebacka vs. MISS DAA

Czas rehabilitacji w miesiącach

Średnia
Dostęp K-L (grupa I) 5 4,5 3,5 4 5 5,5 4 - 4,5
Dostęp MIS DAA (grupa II)  2,75 2 2,5 3,5 2 3,5 2,5 3 2,7

Tabela 4. Porównanie czasu stosowania kul ortopedycznych w tygodniach pacjentów operowanych z dostępu Kochera-Langebacka vs. MISS DAA

Czas stosowania kul ortopedycznych w tygodniach

Średnia
Dostęp K-L (grupa I) 6 5 5 6 6 5 5 - 5,4
Dostęp MIS DAA (grupa II) 5 4 2 3 2 3 3 2 3

Wyniki

Średni wiek pacjentów grupy I w dniu zabiegu wynosił 53 l., wahał się w granicach 24–81 l. Operowano 4 kobiety i 3 mężczyzn. Średni czas od złamania do THA wynosił 9,8 miesiąca, przy czym najkrótszy czas to 7 dni, a najdłuższy 32 miesiące. Uzyskano poprawę średniego wyniku skali HHS z 37,8 przed zabiegiem endoprotezoplastyki do 49,8 po trzech miesiącach od zabiegu endoprotezoplastyki, aż do 72,5 po 24 miesiącach od zabiegu endoprotezoplastyki. Średni czas hospitalizacji wynosił 5,2 dnia. 

W badanej grupie średni czas zakończenia rehabilitacji po endoprotezoplastyce z dostępu K-L wynosił 4,5 miesiąca (tab. 3), natomiast okres stosowania kul ortopedycznych 5,4 tygodnia (tab. 4). U jednego pacjenta po 3 miesiącach od zabiegu endoprotezoplastyki K-L wystąpił epizod tylnego zwichnięcia endoprotezy stawu biodrowego. Po wykonaniu zamkniętej repozycji nie zaobserwowano ponownego zwichnięcia. Stosowano maksymalnie możliwe średnice głów, wynikające z dostępności do danej panewki. W trakcie dostępu K-L użyto 3 głów 32 mm, 4 głów 36 mm. W grupie DAA użyto 6 głów 36 mm, 2 głów 32 mm. 

W jednym przypadku zaobserwowano destabilizację materiału zespalającego po upadku z własnej wysokości (ryc. 2C) po 7 dniach od zabiegu zespolenia panewki. Zdecydowano się na endoprotezoplastykę (ryc. 2D) z dostępu Kochera-Langebacka. Nie wykonywano zespolenia powierzchni czworobocznej z powodu słabej jakości kości na podłożu RZS. Po 24 miesiącach u pacjentki doszło do destabilizacji panewki (ryc. 2E).

W przypadku pacjentów z grupy II, operowanych z użyciem dostępu MIS DAA w latach 2016–2019, średni wiek w dniu zabiegu wynosił 49 l., wahał się w granicach 19 –79 lat, operowano 5 kobiet i 3 mężczyzn. 

Średni czas od złamania do THA wynosił 11,6 miesiąca, przy czym najkrótszy okres to miesiąc, a najdłuższy – 24 miesiące. 

Uzyskano poprawę średniego wyniku skali HHS z 38,6 przed zabiegiem endoprotezoplastyki do 59,2 po 3 miesiącach od zabiegu endoprotezoplastyki, aż do 73,25 po 24 miesiącach. Średni czas hospitalizacji wynosił 3,1 dnia. W badanej grupie średni czas zakończenia rehabilitacji po endoprotezoplastyce z dostępu MISS DAA wynosił 2,7 miesiąca (tab. 3), natomiast średni okres stosowania kul ortopedycznych 3 tygodnie (tab. 4). Nie zaobserwowano zwichnięcia endoprotezy w badanej grupie 8 pacjentów. W jednym przypadku (u pacjenta z otyłością) nastąpiło zakażenie powierzchowne miejsca operowanego. Po wykonaniu debridmentu rany oraz antybiotykoterapii nastąpiła poprawa i ustąpienie cech infekcji. W okresie 24 miesięcy nie zaobserwowano niepokojących symptomów związanych z gojeniem rany. 

Dyskusja

W przypadku leczenia operacyjnego złamania panewki i wykonania anatomicznego zespolenia, często nieuchronnie dochodzi do rozwoju zmian zwyrodnieniowo-wytwórczych stawu biodrowego [9], nawet w 17% przypadków już po 5 latach po złamaniu i zespoleniu panewki. Endoprotezoplastyka wykonywana z powodu zmian zwyrodnieniowych charakteryzuje się poprawą kliniczną i funkcjonalną stawu oraz zmniejszeniem dolegliwości bólowych [10–12]. Zabiegi endoprotezoplastyki po złamaniu panewki obarczone są jednak znacznie większymi trudnościami operacyjnymi, związanymi z deformacją wtórną panewki, ryzykiem zaburzenia gojenia złamania, pierwotnymi uszkodzeniami tkanek miękkich oraz jatrogennymi następstwami zespolenia panewki, jak i większym ryzykiem powikłań pooperacyjnych [13]. 

Najczęstszym powikłaniem alloplastyk wykonanych po złamaniu jest obluzowanie panewek, szczególnie cementowanych [14], dlatego w naszym materiale nie stosowaliśmy tego rodzaju panewek. Szczególne niebezpieczeństwo obluzowania panewek występuje u ludzi młodych, przed 50. rokiem życia. Innym i ważnym problemem endoprotezoplastyki po złamaniach panewek są infekcje z powodu operacji zespolenia miednicy i pozostawienia implantów służących do stabilizacji złamania panewki.

Szybki rozwój zmian zwyrodnieniowych po zespoleniu panewki może budzić podejrzenie zmian zapalnych stawu biodrowego. W takich przypadkach należy wykonać badania biochemiczne oraz punkcję stawu pod kontrolą USG. Infekcje endoprotez z powodu pourazowych zmian zwyrodnieniowych są znacznie częściej spotykane, niż w endoprotezoplastyce pierwotnej, wynoszą nawet 6% [15]. Endoprotezoplastyka wtórna po złamaniu panewki cechuje się także wysokim odsetkiem zwichnięć w stosunku do pierwotnych zmian zwyrodnieniowych i może sięgać nawet 10% [16]. 

Również częstość pozaszkieletowych, okołoprotezowych skostnień po alloplastykach jest wysoka i może wynieść nawet 30% [16]. W materiale Kliniki WSZZ Kielce protezoplastyka w każdym przypadku była wtórnym zabiegiem do zespolenia (ryc. 1, ryc. 2) [17].

    

Ryc. 1. Radiogramy 68-letniej pacjentki operowanej z powodu wieloodłamowego złamania panewki prawego stawu biodrowego. Zabieg zespolenia panewki na 5 miesięcy przed endoprotezoplastyką. Zabieg endoprotezoplastyki metodą MIS DAA 
A – złamanie wieloodłamowe panewki prawego stawu biodrowego, TK 
B – stan po zespoleniu panewki prawego stawu biodrowego z dostępu K-L i biodrowo-pachwinowego (płyty miedniczne rekonstrukcyjne niskoprofilowe De Puy)
C – radiogram pooperacyjny po rekonstrukcji panewki (P. Pinnacle, T. Trilock De Puy) z dostępu MISS DAA

Ryc. 2. Radiogramy 59-letniej pacjentki operowanej z powodu złamania tylnej ściany z wyłamaniem powierzchni czworobocznej prawego stawu biodrowego. Zabieg z dostępu Kochera-Langebacka 
A – radiogram przedoperacyjny przedstawiający złamanie tylnej ściany z wyłamaniem powierzchni czworobocznej 
B – radiogram pooperacyjny przedstawiający zaopatrzenie ściany tylnej (dwie płyty miedniczne rekonstrukcyjne niskoprofilowe De Puy)
C – radiogram przedstawiający destabilizację złamania powierzchni czworobocznej panewki prawego stawu biodrowego na skutek upadku 
D – radiogram pooperacyjny po rekonstrukcji panewki (P. Pinnacle, T. Trilock De Puy) z dostępu Kochera-Langebacka 
E – radiogram wykonany po 24 miesiącach po zabiegu endoprotezoplastyki, przedstawiający destabilizację panewki 

Preferując endoprotezoplastykę jako zabieg wtórny, zmniejszamy zakres pierwotnej operacji zespolenia, pozostawiamy pierwotnie mniej materiału zespalającego oraz implantów protezowych, zmniejszając ryzyko infekcji pooperacyjnej.

Dodatkowo zmniejszamy również ryzyko pierwotnego obluzowania panewki, a także skracamy czas zabiegu, co również ma wpływ na zmniejszenie ryzyka infekcji. W naszym materiale w endoprotezoplastyce wtórnej po złamaniach panewki uzyskaliśmy wyższe wartości funkcjonalne dla dostępu MIS DAA w stosunku do Kochera-Langebacka, a także istotne skrócenie czasu hospitalizacji oraz użytkowania kul łokciowych. Przy zastosowaniu dostępu K-L wystąpiło jedno zwichnięcie tylne stawu biodrowego, a także obluzowanie panewki po 24 miesiącach od zabiegu, co stanowiło ok. 15% materiału. W przypadku dostępu MISS DAA zaobserwowano infekcję powierzchowną miejsca operowanego u pacjenta z otyłością. Czas hospitalizacji jest praktycznie dwukrotnie krótszy przy zastosowaniu dostępu przedniego (3,1 vs. 5,2 dn.). 

Zwracając uwagę na zdecydowaną różnicę wyników skali HHS w trzecim miesiącu po zabiegu endoprotezoplastyki na korzyść dostępu MIS DAA (59,2 vs. 49,8), uzyskujemy również krótszy czas absencji zawodowej lub powrót do czynności sprzed złamania panewki. Dopiero po 24 miesiącach od zabiegu endoprotezoplastyki wartości skali HHS nie wykazują znaczących różnic w zastosowanych dostępach (73,25 vs. 72,5). 

Wyższe wartości wyników skali HHS po endoprotezoplastyce z dostępu MISS DAA po 3 miesiącach od zabiegu przekładają się także na czas zakończenia rehabilitacji (tab. 3). Pacjenci, u których stosowano dostęp przedni, kończyli rehabilitację średnio po 3,3 miesiącach, w porównaniu do dostępu K-L, gdzie ten sam moment osiągano średnio po 4,5 miesiącach. Okres stosowania kul ortopedycznych po zabiegach endoprotezoplastyki także wykazuje zdecydowane różnice (tab. 4). Pacjenci operowani dostępem K-L mieli prawie dwukrotnie dłuższy okres stosowania kul ortopedycznych (5,4 tyg.) w porównaniu do pacjentów 
operowanych dostępem MISS DAA (3 tyg.). 

Alloplastyki u chorych z pourazowymi zmianami zwyrodnieniowymi stawów biodrowych są zabiegami złożonymi i trudnymi technicznie. Zastosowanie dostępu MISS DAA relatywnie zmniejsza jatrogenne uszkodzenie mięśni [18, 19], ogranicza ryzyko wystąpienia objawu Trendelenburga oraz minimalizuje uszkodzenie tkanek miękkich. Stosując dostęp MISS DAA, minimalizujemy ryzyko uszkodzenia nerwu kulszowego, jego ewentualnego konfliktu z blizną, nerwu pośladkowego górnego, a także mięśnia pośladkowego średniego i górnego. Dodatkowe korzyści dostępu przedniego to niskie ryzyko skostnień okołostawowych po endoprotezoplastyce, niskie ryzyko zwichnięć endoprotezy, skrócenie czasu wczesnej rehabilitacji oraz okresu stosowania kul ortopedycznych. 

Zastosowanie dostępu MISS DAA przy wtórnej implantacji protezy stawu biodrowego jest wartym uwagi sposobem leczenia artrozy pourazowej powstałej wskutek złamania panewki. Nadal należy podkreślić, iż zabiegi pierwotnej stabilizacji złamań panewki powinny się odbywać w ośrodkach wysoce specjalistycznych, dysponujących odpowiednim instrumentarium. 

Wnioski 

Zabiegi alloplastyki całkowitej stawów biodrowych z powodu zmian zwyrodnieniowych po przebytym złamaniu miednicy są trudne technicznie i charakteryzują się ograniczoną trwałością. Zastosowanie dostępu DAA powoduje ominięcie pierwotnego dostępu operacyjnego z możliwością minimalizacji dalszego uszkodzenia tkanek miękkich obręczy biodrowej. Wykonanie wtórnej endoprotezoplastyki dostępem DAA umożliwia szybką, efektywną rehabilitację (tab. 3, 4), szczególnie w pierwszych miesiącach po implantacji endoprotezy. Skraca się również czas hospitalizacji oraz minimalizuje ryzyko zwichnięcia protezy. 

 

Piśmiennictwo:

  1. Gansslen, T. Pohlemann, Epidemiology of pelvic ring injures, Injury 1996 Vol. 27, Suppl.1
  2. Kjaer I, Jansen J., Epidemiology of pelvicfractures in a Danish country, 3rd International Consensus, Pittsburgh.
  3. Letournel E., Judet R.: Fractures of the acetabulum, 2nd ed. In Elson RA, ed. Berlin, Springer-Verlag 1993.
  4. Martínez F., Alegret N., Carol F., Laso M.J., Zancajo J., García E., Ros V.: Pelvic fracture in the patient with multiple injuries: factors and lesions associated with mortality. Emergencias. 2018 Abr;30(2:91 –97. English, Spanish. PMID: 29547231.
  5. Letournel E.: Acetabulum fractures: classification and management. Clin Orthop Relat Res 1980, 151, 81–106.
  6. Denis F., Davis S., Comfort T.: Sacral fractures: an important problem. Retrospective analysis of 236 cases. Clin Orthop Relat Res 1988, 227, 67–81.
  7. Burgess A.R., Eastridge B.J., Young J.W. et al.: Pelvic ring disruptions: effective classification system and treatment protocols. J. Trauma 1990, 30, 848–56.
  8. Firoozabadi R., Hamilton B., Toogood P., Routt M.C., Shearer D.: Risk Factors for Conversion to Total Hip Arthroplasty After Acetabular Fractures Involving the Posterior Wall. J Orthop Trauma. 2018 Dec;32(12:607–611. doi: 10.1097/BOT.0000000000001327. PMID: 30277977.
  9. Harris W.H.: Traumatic arthritis of the hip aft er dislocation and acetabular fractures: treatment with mold arthroplasty. An end-result study using a new method of result evaluation. J. Bone Joint Surg. Am. 1969;51:737–755.
  10. Czerwiński E., Białoszewski D., Borowy P., Kumorek A., Białoszewski A.: Epidemiologia, znaczenie kliniczne oraz koszty i profilaktyka upadków u osób starszych. Ortop. Traumatol. Rehabil. 2008;10:419–428.
  11. Shane E., Burr D., Ebeling P.R., Abrahamsen B., Adler R.A., Brown T.D., Cheung A.M., Cosman F., Curtis J.R., Dell R., Dempster D., Einhorn T.A., Genant H.K., Geusens P., Klaushofer K., Koval K., Lane J.M., McKiernan F., McKinney R., Ng A., Nieves J., O’Keefe R., Papapoulos S., Sen H.T., van der Meulen M.C., Weinstein R.S., Whyte M.: Atypical subtrochanteric and diaphyseal femoral fractures: Report of a task force of the American Society for Bone and Mineral Research. J. Bone Miner. Res. 2010;25:2267–2294. 
  12. Shane E., Burr D., Abrahamsen B., Adler R.A., Brown T.D., Cheung A.M., Cosman F., Curtis J.R., Dell R., Dempster D.W., Ebeling P.R., Einhorn T.A., Genant H.K., Geusens P., Klaushofer K., Lane J.M., McKiernan F., McKinney R., Ng A., Nieves J., O’Keefe R., Papapoulos S., Howe T.S., van der Meulen M.C., Weinstein R.S., Whyte M.P.: Atypical subtrochanteric and diaphyseal femoral fractures: second report of a Task Force of the American Society for Bone and Mineral Research. J. Bone Miner. Res. 2014;29: 1–23. 
  13. Toro G., Ojeda-Thies C., Calabro G., Moretti A., Martinez-Diaz G., Caba-Doussoux P., Iolascon G.: Management of atypical femoral fracture: a scoping review and comprehensive algorithm. BMC Musculosceletal Disorders. 2016;17:227–240.
  14. Morison Z., Moojen D.J., Nauth A., Hall J., McKee M.D., Waddell J.P., Schemitsch E.H.: Total Hip Arthroplasty After Acetabular Fracture Is Associated With Lower Survivorship and More Complications. Clin Orthop Relat Res. 2016 Feb;474(2:392–8. doi: 10.1007/s11999-015-4509-1. PMID: 26335343; PMCID: PMC4709316.
  15. Pimpicki M.: Gwóźdź kątowy „L” w leczeniu wieloodłamowych złamań dolnego odcinka i obwodowej nasady kości udowej. Chir. Narzadow Ruchu Ortop Pol. 1962;37(2: 163–167.
  16. Herscovici D.Jr, Whiteman K.W.: Retrograde nailing of the femur using an intercondylar approach. Clin. Orthop. Relat. Res. 1996;332: 98–104.
  17. Makridis K.G., Bbakponovwe O., Bobak P., Giannoudis P.V.: Total hip arthroplasty aft er acetabular fracture: incidence and complications, reoperation rates and functional outcomes: evidence today. J. Arthroplasty. 2014;29:1983–1990.
  18. Berry D.J.: Total hip arthroplasty following acetabular fracture. Orthopedics. 1999 Sep;22(9:837–9. PMID: 10507340.
  19. Kain S.H., Michael, Leunig M.D., Lombardi V., Adolph M.D. PhD. Prof., Bauer, E. Paul M.D. PhD.: The anterior Approach for Hip Reconstruction, Orthopedic Clinics of North America, Volume 40, mr 3, 2009.
  20. Iwaki H., Minoda Y., Ikebuchi M. Osaka University: Which muscule sparing approach is better, DAA or Antero-lateral in THA, AAOS 2013.

Przypisy